Sandviç panel sökümü, çatı veya cephede kullanılan; iki metal sac arasına yalıtım dolgusu yerleştirilmiş panellerin bağlantılarından ayrılarak kontrollü şekilde indirilmesi ve değerlendirilmesidir. Sağlam ve düzgün sökülen paneller ikinci el olarak yeniden kullanılabilir; hasarlı paneller ise sac yüzeyleri ve dolgusu ayrıştırılarak değerlendirilir. İşin merkezinde yüksekte çalışma güvenliği ve panelin zarar görmeden indirilmesi vardır.
İstanbul’da bu işleri özellikle Tuzla OSB ve tersaneler, İkitelli OSB ve Beylikdüzü OSB çevresindeki tesislerde; il dışında ise Gebze ve Dilovası ile Çorlu ve Çerkezköy sanayi bölgelerinde proje bazında planlıyoruz.
Sandviç paneller dolgu malzemesine göre farklı davranır ve farklı değerlendirilir:
- Poliüretan (PUR) ve poliizosiyanürat (PIR): En yaygın köpük dolgulardır. PIR, üreticilerin teknik bilgilerine göre yangın sırasında alev yayılımını ve duman çıkışını PUR’a kıyasla yavaşlatır.
- Taşyünü (mineral yün): Yanmaz sınıfta kabul edilen lifli dolgudur; yangın dayanımı gereken binalarda tercih edilir. Söküm sırasında lif tozuna karşı koruyucu donanım gerekir.
- EPS (genleşmiş polistiren): Daha ekonomik bir köpük dolgudur.
Dolgu türü hem ikinci el talebini hem de hasarlı panellerdeki ayrıştırma yöntemini belirler. Panelin kalınlığı, sac kalınlığı ve kaplama rengi de ikinci el değerlendirmede önemlidir.
Eski sanayi yapılarının bir kısmında sandviç panel yerine veya panelin altında asbestli çimento esaslı oluklu levhalar bulunabilir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın bilgilendirme sayfasına göre asbest Türkiye’de 2010 yılına kadar kullanılmıştır ve havaya karışan lifleri ciddi sağlık riskleri taşır. Bu nedenle eski çatılarda keşif sırasında levha türünü kontrol ediyoruz. Asbest şüphesi varsa, Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik uyarınca tespit yapılmalı ve sökümü asbest söküm uzmanı gözetiminde sertifikalı çalışanlar yapmalıdır. Metal panel sökümünü bu çalışma tamamlandıktan sonra planlıyoruz.
- Çatısını veya cephesini yenileyen depo, fabrika ve atölyeler
- Prefabrik yapısını söken veya taşıyan işletmeler
- Sanayi yapısını yenileyen veya kiraya hazırlayan mülk sahipleri ve yatırımcılar
- Panel değişimini üstlenen çatı ve cephe yüklenicileri
- Yıkım öncesinde değerli kalemleri ayırmak isteyen projeler
Panelin ikinci el değeri; bütünlüğüne, ölçülerinin standart olmasına, yüzeyindeki ezik ve çiziklere, bağlantı deliklerinin durumuna ve aynı tipten yeterli miktarda bulunmasına bağlıdır. Aynı ölçüde, düzgün sökülmüş ve istiflenmiş paneller ikinci el olarak alıcı bulur. Ezik, delinmiş veya dolgusu ıslanmış paneller ise hurda olarak değerlendirilir: sac yüzeyler galvanizli veya boyalı çelik olarak alınır, dolgu malzemesi ayrıştırılıp atık mevzuatına uygun şekilde yönlendirilir. Söküm öncesi bu ayrımı keşifte birlikte yapıyoruz.
Panel sökümü, montajın tersine bir sırayla ilerler. Önce mahya, dere ve kenar profilleri gibi aksesuarlar sökülür. Ardından paneller vidalarından ayrılır ve tek tek ya da küçük gruplar halinde, uygun kaldırma ekipmanıyla indirilir. İkinci el değerlendirilecek panellerin köşelerinin ve kenet bölgelerinin zarar görmemesi için indirme sırasında ek dikkat gösterilir. İndirilen paneller zeminde ölçü ve duruma göre ayrı istiflenir. Çelik taşıyıcı sistemin de sökülmesi gerekiyorsa bu işi çelik çatı sökümü kapsamında ayrı bir aşama olarak planlıyoruz.
Keşif için panel tipini gösteren yakın çekim bir fotoğraf, çatının genel görünümü ve yaklaşık alan bilgisi çoğu zaman ilk değerlendirme için yeterlidir.
Söküm ve temizlik işlerinde fiyatlandırma genellikle üç modelden biriyle yapılır:
- Mahsup modeli: İşten çıkan hurdanın bedeli hizmet bedelinden düşülür. Hurda değeri yüksekse iş, işveren için ek ödeme gerektirmeden, hatta fark alacağıyla tamamlanabilir.
- Ayrı bedel modeli: Hizmet için ayrı bir bedel, hurda için ayrı bir alım fiyatı belirlenir. Hurda miktarının önceden kestirilemediği işlerde şeffaflık sağlar.
- Karma model: İkinci el değeri olan kalemler ayrı fiyatlanır, geri kalan hurda mahsup edilir.
Hangi modelin uygun olduğu; hurdanın türü ve tahmini miktarı, işin zorluğu, ekipman ihtiyacı, tehlikeli madde temizliği ve takvim gibi etkenlere göre projeye göre belirlenir. Hurda kalemleri tarihli fiyat listemizdeki sınıf değerleri esas alınarak, kantar tartımıyla hesaplanır.
Panel sökümünde ikinci el değeri olan paneller karma modelde ayrıca ele alınır; dolgu malzemesinin bertarafı ise genellikle ayrı bir kalem olarak ele alınır.
İkinci el panel alıcıları genellikle aynı tipten ve aynı ölçüden yeterli miktarda panel arar; çünkü paneller bir çatı veya cephede birlikte kullanılır. Bu yüzden söküm sırasında panellerin tip, kalınlık ve boylarına göre ayrı istiflenmesi ikinci el değerini doğrudan artırır. Panelin kenet bölgeleri ve köşeleri en kolay hasar gören yerlerdir; buraları korunarak sökülen paneller yeniden montaja uygun kalır. Uzun panellerin taşınması için uygun boyda araç ve istif takozları gerekir.
İndirilen paneller düz bir zeminde, aralarına takoz konarak ve üst üste belirli bir yüksekliği aşmayacak şekilde istiflenir. Rüzgâra açık alanlarda istifin üzeri sabitlenir. Dolgusu ıslanan paneller hem ağırlaşır hem de ikinci el değerini kaybeder; bu yüzden yağışlı havalarda istifin üzeri örtülür. Hurda olarak ayrılan paneller ise sac ve dolgu ayrımı için ayrı bir alanda toplanır.
Cephe panelleri çatı panellerinden farklı olarak dikey yerleştirilir ve genellikle gizli vidalı veya kenetli bağlantılarla taşıyıcıya sabitlenir. Sökümde panelin düşmeden kontrollü indirilmesi için sepetli platform veya vinçle askıya alma yöntemi kullanılır. Kapı ve pencere açıklıklarının etrafındaki kesilmiş paneller ve köşe profilleri genellikle ikinci el için uygun değildir; bunlar hurda olarak ayrılır. Cephe sökümü sırasında binanın içi açıkta kalacağı için yağışa karşı önlem ve bina içindeki malzemelerin korunması önceden planlanır.
Çatı sökümü düşme riskinin en yüksek olduğu işlerden biridir. 6331 sayılı Kanun gereği risk değerlendirmesi yapılır; çatıda yaşam hattı, emniyet kemeri ve uygun platform kullanılır, kırılgan yüzeyler işaretlenir. Rüzgârlı havalarda büyük yüzeyli panellerin kaldırılması ertelenir. Altta çalışma alanı kapatılır ve işaretlenir; taşyünü dolgulu panellerde toz maskesi kullanılır.
- Hurda sac: Kantarda tartılır; kantar fişi, sevk irsaliyesi veya e-irsaliye ve fatura ile kayıt altına alınır. Hurda teslimleri KDV Kanunu md. 17/4-g istisnası kapsamındadır.
- İkinci el panel: Yeniden kullanılabilir durumdaki paneller hurda sayılmadığı için genel hükümlere göre ayrıca faturalandırılır.
- Dolgu ve tehlikeli atık: Ayrıştırılan dolgu malzemesi ve varsa asbestli levhalar, atık mevzuatına uygun şekilde lisanslı firma ve tesislere yönlendirilir; asbest taşımaları lisanslı araçlarla yapılır.
Bu sayfadaki mevzuat bilgileri genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez. Güncel ve bağlayıcı metin için resmî kaynaklara bakın: