NYA, NYM, antigron, TTR, yeraltı, enerji ve data kablosunun nasıl ayırt edildiği; kılıf baskısından iletken metali ve metal oranını tahmin etme.
Kablo hurdasını iletken metaline ve randımanına göre sınıflandırıyoruz: NYA ve NYM tesisat kabloları, antigron (NYY tipi), TTR esnek kablo, yeraltı kablosu, orta gerilim enerji kablosu ve data-telefon kablosu. Randıman, kablo ağırlığının ne kadarının metal olduğunu gösterir. Kalın kesitli ve ince kılıflı kablolar üst sınıfta, çok damarlı ve ince telli kablolar alt sınıftadır.
Kabloların dış kılıfında çoğunlukla kablo tipi, damar sayısı, kesit ve standart bilgisi yazılıdır. "NYM 3x2,5" üç damarlı ve her damarı 2,5 mm² kesitli bir tesisat kablosunu, "NYY 4x16" dört damarlı ve 16 mm² kesitli bir enerji kablosunu anlatır. Harmonize kodlu esnek kablolarda "H05VV-F" gibi ifadeler görülür; sahada bunlara genellikle TTR denir. Baskıyı okumak, kablonun hangi gruba girdiğini anlamanın en hızlı yoludur. Kesit büyüdükçe ve damar sayısı azaldıkça metal oranı artar.
Kabloyu bir yerden kesip iletkene bakın. Bakır kızıl, alüminyum gümüşi-beyazdır. Özellikle kalın enerji kablolarında iletken alüminyum olabilir. İki grubu mutlaka ayrı tutun; aynı yükte karışmaları değerlendirmeyi zorlaştırır. Kesitte gümüşi bir çekirdeğin üzerinde ince bir bakır tabaka görüyorsanız kablo bakır kaplı alüminyumdur (CCA); bunu da ayrı tutun.
Otel, hastane, AVM ve ofis binalarının elektrik tesisatı yenilemelerinde NYA ve NYM ağırlıklı tesisat kabloları çıkar. Fabrika ve üretim hattı sökümlerinde kalın kesitli enerji ve kumanda kabloları, pano bağlantıları öne çıkar. Ofis ve veri merkezi yenilemeleri data ve telefon kablosu, elektrik müteahhitlerinin şantiyeleri ise kesim artığı yeni kablo verir. Enerji dağıtım hattı yenilemelerinde yeraltı ve orta gerilim kabloları görülür.
En güvenilir yöntem numune soymaktır. Belirli uzunlukta bir parça tartılır, kılıfı ve yalıtımı soyulur, çıkan metal ayrıca tartılır. Metal ağırlığının toplam ağırlığa oranı yaklaşık randımanı verir. Büyük partilerde bu ölçümü farklı rulolardan alınan birkaç numuneyle tekrarlarız. Soyup soymamaya nasıl karar verileceğini hesap örneğiyle kablo soymak mantıklı mı? yazısında anlattık.
Yeraltı kablolarında çelik bant veya tel zırh, orta gerilim kablolarında bakır ekran telleri ve yarı iletken katmanlar bulunur. Eski tip bazı telekomünikasyon ve enerji kablolarının dış kılıfı ise kurşundur. Zırh ve kurşun kılıf, kablonun ağırlığını artırırken bakır payını düşürür; bu kablolar ayrı satırdan hesaplanır, kurşun kılıf ayrıldığında kurşun hurdası olarak değerlendirilir.
Soyulmuş kablo içi için bakır hurdası çeşitleri, güncel değerler için kablo hurdası fiyatı sayfasına bakabilirsiniz.
Sektörde PVC yalıtımlı ve PVC dış kılıflı, neme ve toprağa dayanıklı enerji ve tesisat kablolarına verilen addır; NYY tipi kablolar bu gruba örnektir. Siyah dış kılıfı ve kılıf üzerindeki tip-kesit baskısıyla tanınır. Bina girişleri, pano bağlantıları ve toprak altı hatlarda kullanılır. Kalın kesitli olanlarda metal oranı yüksektir; ince çok damarlı olanlarda kılıf payı artar.
NYA, bina içinde boru içinden çekilen tek damarlı, ince PVC yalıtımlı kablodur; dış kılıfı olmadığı için metal oranı yüksektir. NYM ise birden fazla yalıtımlı damarın dolgu ve gri-beyaz dış kılıfla bir araya getirildiği tesisat kablosudur. İkisi de ticari bina tesisat yenilemelerinde ve şantiye artıklarında çok çıkar. NYA tek başına üst satırdan, NYM dolgu ve kılıf payı nedeniyle biraz daha aşağıdan değerlendirilir.
Ofis ve atölye cihazlarının besleme kabloları, uzatma kabloları ve hareketli ekipmanlarda kullanılan, çok ince tellerden oluşan esnek kablodur; harmonize kodu çoğunlukla H05VV-F biçimindedir. Yumuşak, kolay bükülen yapısı ve çok sayıda saç teli ile tanınır. İnce teller ve görece kalın kılıf nedeniyle randımanı düşüktür. Soyması zahmetli olduğu için genellikle soyulmadan, fiş ve adaptörleri ayrılarak değerlendirilir.
Toprağa gömülmek üzere tasarlanmış, çoğunlukla çelik bant veya tel zırhlı, çok katmanlı kablolardır. Altyapı yenilemeleri, fabrika sahaları ve eski enerji hatlarından çıkar. Kesildiğinde iletken, yalıtım, dolgu, zırh ve dış kılıf katmanları görülür. Zırh ve kalın kılıflar ağırlığı artırırken metal payını düşürür; eski tiplerde kurşun kılıf da bulunabilir. Ayrıştırma ihtiyacı nedeniyle ayrı satırdan hesaplanır.
Orta gerilim dağıtım hatlarında kullanılan, XLPE yalıtımlı, kalın kesitli kablolardır. Trafo merkezleri, sanayi tesisleri ve dağıtım şebekesi yenilemelerinden çıkar. İletken bakır veya alüminyum olabilir; iletkenin etrafında yarı iletken katmanlar ve bakır ekran telleri bulunur. Kesit kalın olduğu için metal oranı genellikle yüksektir. İletken metalini kesitten kontrol edip bakır ve alüminyum olanları ayrı tutmak gerekir.
Ağ, telefon ve sinyal hatlarında kullanılan, çok sayıda ince damar içeren kablolardır; ofis ve veri merkezi yenilemelerinde toplu halde çıkar. Damarlar renkli ince yalıtımlıdır ve bükümlü çiftler halinde düzenlenir. Metal oranı düşüktür, bazı ucuz data kablolarında iletken bakır kaplı alüminyum olabilir. Bu nedenle tesisat kablolarından ayrı, kendi satırında yer alır. Konnektör ve soketlerin ayrılması değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Kılıf baskısını ve kesiti kontrol ederek türü belirleriz.
Gerekirse numune soyarak metal oranını ölçeriz.
Bakır, alüminyum ve zırhlı kabloları ayrı gruplara ayırırız.
Her kablo grubunu ayrı tartar ve kayda geçiririz.
Kalın kesitli ve az damarlı kablolarda, soyma bakır ile kablo fiyatı arasındaki fark harcayacağınız emeği karşılıyorsa soymak anlamlı olabilir. İnce, çok damarlı ve esnek kablolarda ise emek ve fire çoğu zaman kazancı aşar; olduğu gibi satmak daha mantıklıdır. Kararı randıman ölçümüyle vermek en doğrusudur. Kabloyu kesinlikle yakmayın: bakır yanık sınıfına düşer ve bu uygulama çevre mevzuatına aykırıdır.
Kablo hurdasının değeri büyük ölçüde içindeki metal oranına, yani randımanına bağlıdır. Aynı ağırlıktaki iki kablodan çok farklı miktarda bakır çıkabilir: tek damarlı NYA ve kalın enerji kablolarında metal oranı yüksek, ince telli esnek kablolar ile data ve telefon kablolarında düşüktür. Bu yüzden kabloları türlerine göre ayrı satırlardan fiyatlıyor, büyük partilerde numune soyarak randımanı kontrol ediyoruz.
Üç şey yeterlidir: malzemeyi türüne göre ayrı kasa veya konteynerlerde toplamak, plastik, ahşap ve toprak gibi yabancı maddeleri olabildiğince ayırmak ve kuru bir alanda tutmak. Kablo uçlarındaki pabuçları, borulardaki pirinç rakorları ve profillerdeki contaları sökmek değeri artırır; talaşı süzülmüş halde biriktirmek kesintiyi azaltır. Kabloyu yakmayın, akünün asidini boşaltmayın; bunlar hem tehlikelidir hem de çevre mevzuatına aykırıdır. Hazırlanan partinin fotoğrafı ön değerlendirme için yeterli olur.
Soyma bakır, kablo kılıfı bıçak veya soyma makinesiyle, yakılmadan çıkarılmış; parlak kızıl renkli, kaplamasız temiz bakırdır. Yanık bakır ise kılıfı yakılarak çıkarılmış, yüzeyi kararmış, pullu ve oksitlenmiş bakırdır. Oksit tabakası saflığı düşürdüğü için yanık bakır daha alt sınıftan hesaplanır. Kablo yakmak ayrıca sağlığa zararlı duman üretir ve 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun kirletme yasağına aykırıdır.
Mevzuat ve Belgeler5 dk okuma
Kablo yakmak zehirli duman üretir, Çevre Kanunu’na aykırıdır ve idari para cezası ile faaliyetin durdurulması sonucunu doğurabilir. Üstelik bakırı oksitleyip daha düşük sınıfa düşürür.
Fiyat ve Kurumsal Süreçler5 dk okuma
LME bakır fiyatı dolar/ton cinsinden açıklanır; TCMB kuruyla çevrilince küresel referans elde edilir. Hurda fiyatı ise bu referanstan sınıf, randıman ve işleme farkıyla ayrışır.
Söküm ve Proje Yönetimi5 dk okuma
Şantiyede inşaat demiri kırpıntısı, metal kalıp ve iskele elemanı, kablo ve alüminyum artığı ayrı toplanırsa değerini korur. Faz bazında kap düzeni, sahiplik ve belge.
Fotoğraf, yaklaşık miktar ve konum bilgisiyle gönderdiğiniz talebe tartım ve kalite kontrolüne dayalı teklif iletilir.
Hızlı fiyat için fotoğrafları WhatsApp’tan gönderin
WhatsApp’tan yaz