Çelik çatı sökümü, çatı makası, aşık, kolon, kiriş, çapraz ve bağlantı elemanlarından oluşan çelik taşıyıcı sistemin, kaplaması söküldükten sonra kontrollü bir sırayla indirilmesidir. Sökülen elemanlar ya ikinci el yapı malzemesi olarak değerlendirilir ya da taşınabilir boylarda kesilip konstrüksiyon çeliği hurdası olarak tartılır. İşin belirleyici unsurları statik sıralama, vinç planı ve yüksekte çalışma güvenliğidir.
İstanbul’da bu işleri özellikle Tuzla OSB ve tersaneler, İkitelli OSB ve Beylikdüzü OSB çevresindeki tesislerde; il dışında ise Gebze ve Dilovası ile Çorlu ve Çerkezköy sanayi bölgelerinde proje bazında planlıyoruz.
- Çelik yapılı depo, fabrika veya hangarını kaldıran işletmeler
- Prefabrik çelik binasını başka bir yere taşıyan firmalar
- Arsasını yeni projeye hazırlayan mülk sahipleri
- Tarımsal ve ticari çelik yapıları söken yatırımcılar
Bir çelik yapı tipik olarak şu katmanlardan oluşur ve bu sırayla sökülür:
- Kaplamalar: Sandviç panel, trapez sac veya eski tip oluklu levhalar. Panel işleri için sandviç panel sökümü sayfamıza bakabilirsiniz.
- İkincil elemanlar: Aşıklar, cephe kuşakları, çaprazlar ve gergiler.
- Ana taşıyıcılar: Çatı makasları, kirişler ve kren yolları.
- Kolonlar ve ankrajlar: Kolonlar indirilir, ankraj bulonları kesilir veya sökülür.
Kaplamada eski asbestli oluklu levha şüphesi varsa, bu kısmın mevzuata uygun şekilde, asbest söküm uzmanı gözetiminde sertifikalı çalışanlarca sökülmesi gerekir; çelik söküme bu çalışma tamamlandıktan sonra başlarız.
Çelik yapı söküm sırasında kademeli olarak stabilitesini kaybeder. Bu yüzden söküm, yapının her aşamada ayakta ve dengede kalacağı bir sırayla planlanır: bir aksın elemanları sökülmeden önce komşu aksların bağlantıları kontrol edilir, gerekirse geçici bağlantı veya destek kullanılır. Vinç kapasitesi, eleman ağırlığına, kaldırma yüksekliğine ve vincin kurulacağı zeminin taşıma gücüne göre seçilir. Büyük elemanlar kesilmeden önce vinçle askıya alınır; kesim, yük kontrol altındayken yapılır.
Ölçüsü standart, kesiti hasarsız, aşırı korozyona uğramamış ve bağlantı detayları yeniden kullanıma uygun profiller ikinci el yapı malzemesi olarak değerlendirilebilir. İkinci el değerlendirme için elemanların kesilmeden, bağlantılarından sökülerek indirilmesi gerekir; bu da söküm süresini uzatır. Yeniden kullanıma uygun olmayan elemanlar ise taşınabilir boylarda kesilir ve konstrüksiyon çeliği olarak kantarda tartılır. Konstrüksiyon hurdasının sınıflandırmasını çelik hurdası sayfasında anlattık.
Uzun ve ağır elemanlar, kamyon kasasına sığacak ve alıcı tesisin kabul ettiği boylarda kesilir. Kesim genellikle oksijen-gaz veya plazma ile yapılır ve sıcak çalışma izni gerektirir. Kesim alanındaki yanıcı malzemeler uzaklaştırılır, yangın söndürücü hazır bulundurulur ve kesim sonrası alan bir süre kontrol edilir.
Keşfe gelmeden önce yapının genel fotoğrafları, yaklaşık ölçüleri, kaplama türü ve varsa statik projesi ön değerlendirmeyi hızlandırır; vinç ihtiyacını da bu bilgilerle büyük ölçüde öngörebiliriz.
Söküm ve temizlik işlerinde fiyatlandırma genellikle üç modelden biriyle yapılır:
- Mahsup modeli: İşten çıkan hurdanın bedeli hizmet bedelinden düşülür. Hurda değeri yüksekse iş, işveren için ek ödeme gerektirmeden, hatta fark alacağıyla tamamlanabilir.
- Ayrı bedel modeli: Hizmet için ayrı bir bedel, hurda için ayrı bir alım fiyatı belirlenir. Hurda miktarının önceden kestirilemediği işlerde şeffaflık sağlar.
- Karma model: İkinci el değeri olan kalemler ayrı fiyatlanır, geri kalan hurda mahsup edilir.
Hangi modelin uygun olduğu; hurdanın türü ve tahmini miktarı, işin zorluğu, ekipman ihtiyacı, tehlikeli madde temizliği ve takvim gibi etkenlere göre projeye göre belirlenir. Hurda kalemleri tarihli fiyat listemizdeki sınıf değerleri esas alınarak, kantar tartımıyla hesaplanır.
Çelik çatı sökümünde hurda değeri çoğu zaman yüksek tonaj nedeniyle önemli bir kalemdir; vinç, kesim ve kaplama sökümü maliyetleriyle birlikte değerlendirilir.
- Depo ve antrepo yapıları: Geniş açıklıklı, çatı makaslı yapılardır; çoğunlukla sandviç panel veya trapez sac kaplıdır.
- Fabrika ve atölye binaları: Kren yolları, mezanin katlar ve ağır kolonlar içerebilir.
- Hangar ve sundurmalar: Hafif çelik veya kafes kirişli, tek açıklıklı yapılardır.
- Prefabrik çelik binalar: Cıvatalı birleşimleri sayesinde sökülüp başka bir yerde yeniden kurulabilir; ikinci el değerlendirmeye en uygun yapılardır.
- Tarımsal yapılar: Ahır, sera iskeleti ve depo gibi hafif çelik yapılardır.
Yapının tipi, bağlantıların kaynaklı mı cıvatalı mı olduğu ve kaplama türü, hem söküm yöntemini hem de ikinci el ve hurda oranını belirler.
Çelik çatı sökümünün süresi yapının alanına ve yüksekliğine, eleman ağırlıklarına, vinç kurulum imkânına, kaplama türüne ve hava koşullarına bağlıdır. İkinci el değerlendirme için elemanların cıvatalarından sökülmesi, kesilerek indirilmesine göre daha uzun sürer. Rüzgâr ve yağış, yüksekte çalışma ve vinç operasyonlarını doğrudan etkiler. Bu yüzden takvimi keşif sonrası, hava payını da hesaba katarak birlikte belirliyoruz.
Kolonlar söküldükten sonra beton temellerde ankraj bulonları kalır. Bu bulonların zemin seviyesinde kesilmesi veya sökülmesi, alanın sonraki kullanımına göre belirlenir. Temel betonlarının kırılması ise yıkım kapsamındadır ve ayrıca planlanır.
Fabrika binalarında çatı taşıyıcılarının yanında kren yolları, kren kirişleri ve köprü vinçler de bulunur. Bu elemanlar çok ağırdır ve sökümleri ayrı bir kaldırma planı gerektirir. Köprü vinç, kren yolundan önce indirilir; motor, redüktör ve elektrik aksamı ayrıca ele alınır. Kren rayları ve kirişleri konstrüksiyon çeliğinin en ağır kalemleri arasındadır ve genellikle taşınabilir boylarda kesilerek alınır. Bu tür işlerde vinç kapasitesi ve kurulum alanı, keşifte ölçülen eleman ağırlıklarına göre belirlenir.
Çatıda ve yüksekte yapılan her iş için 6331 sayılı Kanun gereği risk değerlendirmesi yapılır. Yaşam hattı, emniyet kemeri, sepetli platform ve uygun iskele kullanılır; kırılgan yüzeyler işaretlenir. Vinç operasyonlarında yük altında bulunma yasağı uygulanır, işaretçi ile operatör arasında net bir iletişim kurulur. Rüzgârlı havalarda kaldırma işleri ertelenir.
- Her sevkiyat: Kantar fişi (brüt, dara, net), sevk irsaliyesi veya e-irsaliye ve fatura.
- İkinci el profiller: Yeniden kullanılabilir yapı elemanları hurda sayılmadığı için genel hükümlere göre ayrıca faturalandırılır.
- Kaplama ve atıklar: Asbestli levha, yalıtım ve dolgu malzemeleri gibi atıklar atık mevzuatına uygun şekilde lisanslı firma ve tesislere yönlendirilir.
- Teslim: İş sonunda tartım özeti ve sevk belgeleri toplu olarak teslim edilir; istenirse alan teslim tutanağı düzenlenir.
Bu sayfadaki mevzuat bilgileri genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez. Güncel ve bağlayıcı metin için resmî kaynaklara bakın: