Fabrika yıkımı, endüstriyel bir yapının betonarme veya çelik taşıyıcı sistemiyle birlikte tamamen kaldırılmasıdır. Bina yerinde kalmaz; arsa yeni bir projeye hazırlanır. Bu yüzden yıkım, makine ve ekipman demontajından farklı olarak yıkım ruhsatı, asbest envanteri, statik sıralama ve yıkıntı atığı yönetimi gerektirir. Bizim odak noktamız, yıkım öncesi ve sırasında çıkan metalin en yüksek değerle ayrıştırılıp belgeli olarak değerlendirilmesidir.
Bina yerinde kalacak ve yalnızca makine, hat, tesisat veya çelik yapı sökülecekse ihtiyacınız yıkım değil, fabrika sökümüdür. Pek çok projede söküm, yıkımın ilk aşamasıdır.
- Tesisini taşıyan veya kapatan ve arsayı boşaltması gereken üretim işletmeleri
- Arsasını yeni bir projeye hazırlayan mülk sahipleri ve yatırımcılar
- Dönüşüm veya yeniden yapılanma sürecindeki sanayi alanları
- Yıkım işini üstlenen ve metal ayrıştırması için iş ortağı arayan yıkım yükleniciler
İstanbul’da bu işleri özellikle Tuzla OSB ve tersaneler, İkitelli OSB ve Beylikdüzü OSB çevresindeki tesislerde; il dışında ise Gebze ve Dilovası ile Çorlu ve Çerkezköy sanayi bölgelerinde proje bazında planlıyoruz.
Bina yıkımı, Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik ile düzenlenir. Yönetmeliğe göre yıkım için ilgili idareden (belediye sınırları ve mücavir alanda belediye, dışında il özel idaresi) yıkım ruhsatı alınması gerekir. Başvuruyu yapı sahibi veya kanuni temsilcisi yapar; başvuru dosyasında tapu, yıkım planı, binanın boşaltıldığına ve elektrik, su, gaz ve telefon aboneliklerinin kesildiğine dair belgeler yer alır. Yönetmelik ayrıca yıkımın uygun sınıfta yetki belgesine sahip bir müteahhitçe yapılmasını öngörür. Projede ruhsat, müteahhitlik ve fenni mesuliyet rollerinin kimde olduğunu işe başlamadan netleştirir, iş planımızı bu çerçeveye göre kurarız.
Eski sanayi yapılarında oluklu çatı levhaları, boru yalıtımları ve bazı panellerde asbest bulunabilir. Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik, yıkım öncesinde asbest envanteri çıkarılmasını ve asbestli malzemelerin ana yıkımdan önce mevzuata uygun şekilde sökülmesini öngörür. Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik de sökümün asbest söküm uzmanı gözetiminde, sertifikalı çalışanlarca yapılmasını düzenler. Yağ, kimyasal, soğutucu akışkan ve akü gibi tehlikeli atıklar da yıkımdan önce boşaltılır ve lisanslı tesislere yönlendirilir. Metal ayrıştırmasına bu adımlar tamamlandıktan sonra başlarız.
Yıkımın ekonomik sonucu büyük ölçüde yıkımdan önce yapılan ayrıştırmaya bağlıdır. Ana yıkım başlamadan önce:
- Makineler, motorlar ve hareketli ekipman sökülür
- Bakır ve alüminyum kablolar, pano ve baralar toplanır
- Paslanmaz tank, boru ve vanalar kalitesine göre ayrılır
- Çatı kaplamaları, sandviç paneller ve trapez saclar indirilir
- Çelik taşıyıcı elemanlar mümkün olan ölçüde kesilerek alınır
Bu kalemler her biri kendi sınıfında değerlendirilir; karışık yıkıntının içinde kaybolmaz. Seçici yıkım olarak adlandırılan bu yaklaşım, aynı zamanda bertaraf edilmesi gereken karışık atık hacmini azaltır.
Betonarme yapılarda çıkan inşaat demirinin değeri, betondan ne kadar temiz ayrıldığına bağlıdır. Kırıcı ve makaslı iş makineleriyle beton parçalandıktan sonra demir ayrıştırılır, uygun boylarda kesilir ve ayrı yığınlarda toplanır. Üzerinde beton kalmış demir tartıda ağırlık gösterse de ergitmede metal vermez; bu yüzden temiz ayrılan demir daha üst sınıftan hesaplanır. Demir sınıflarını demir hurdası sınıfları sayfasında anlattık.
Söküm ve temizlik işlerinde fiyatlandırma genellikle üç modelden biriyle yapılır:
- Mahsup modeli: İşten çıkan hurdanın bedeli hizmet bedelinden düşülür. Hurda değeri yüksekse iş, işveren için ek ödeme gerektirmeden, hatta fark alacağıyla tamamlanabilir.
- Ayrı bedel modeli: Hizmet için ayrı bir bedel, hurda için ayrı bir alım fiyatı belirlenir. Hurda miktarının önceden kestirilemediği işlerde şeffaflık sağlar.
- Karma model: İkinci el değeri olan kalemler ayrı fiyatlanır, geri kalan hurda mahsup edilir.
Hangi modelin uygun olduğu; hurdanın türü ve tahmini miktarı, işin zorluğu, ekipman ihtiyacı, tehlikeli madde temizliği ve takvim gibi etkenlere göre projeye göre belirlenir. Hurda kalemleri tarihli fiyat listemizdeki sınıf değerleri esas alınarak, kantar tartımıyla hesaplanır.
Yıkım projelerinde yıkıntı atığının taşınması ve bertarafı, asbest sökümü ve ruhsat süreçleri genellikle ayrı kalemler olarak ele alınır; hangi kalemin kimin sorumluluğunda olduğu teklifte açıkça yazılır.
Kalem | Çıktığı yer | Değerlendirme |
|---|
Makine ve motorlar | Üretim alanı | İkinci el veya hurda; bakır sargı ayrı |
Kablo ve pano | Elektrik tesisatı | Kablo tipine göre, baralar bakır |
Paslanmaz tank ve boru | Proses hatları | Kaliteye göre (304, 316) |
Çatı ve cephe kaplaması | Bina kabuğu | Panel ikinci el veya sac hurdası |
Çelik taşıyıcılar | Makas, kolon, kiriş | Konstrüksiyon çeliği |
İnşaat demiri | Betonarme elemanlar | Betondan ayrılarak demir sınıfları |
Beton ve tuğla | Taşıyıcı ve duvarlar | Yıkıntı atığı, lisanslı tesislere |
Bu envanter keşifte çıkarılır ve her kalem için hedef (ikinci el, hurda sınıfı veya atık tesisi) baştan belirlenir. Böylece yıkım sırasında hangi malzemenin nereye gideceği konusunda karar vermek gerekmez ve karışık yıkıntı hacmi en aza iner.
Sanayi bölgelerinde yıkılan yapının hemen yanında çalışan tesisler, yollar ve altyapı hatları bulunur. Yıkım planında toz bastırma, gürültü sınırlaması, kamyon trafiğinin yönetimi ve komşu parsellere taşan parça riskine karşı önlemler yer alır. OSB yönetimi ve komşu işletmelerle önceden iletişim kurmak, yükleme ve yol kullanımı konusunda sorun yaşanmasını önler.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu risk değerlendirmesini zorunlu tutar. Yıkım alanı çevrelenir ve işaretlenir; enerji, gaz ve su hatlarının kesildiği teyit edilir. Yıkım sırası yapının statik durumuna göre belirlenir; ağır iş makineleri, yüksekte çalışma ve sıcak kesim işleri risk değerlendirmesine göre yürütülür. Komşu yapılara ve yola etkiler, toz ve gürültü önlemleri planın parçasıdır.
- Yıkım tarafı: Yıkım ruhsatı, asbest envanteri ve yıkım atığı yönetim planı yönetmelik gereği yapı sahibi ve yıkımı yapan müteahhit tarafından hazırlanır; ruhsatta atık kodları ve miktarları da yer alır.
- Metal hurda: Her sevkiyat kantarda tartılır; kantar fişi, sevk irsaliyesi veya e-irsaliye ve fatura ile kayıt altına alınır.
- Tehlikeli atıklar: Asbest, yağ ve kimyasal kalıntılar lisanslı araçlarla taşınır ve atık mevzuatının öngördüğü elektronik takip kayıtlarıyla izlenir.
- Teslim dosyası: Proje sonunda tartım özetleri, sevk belgeleri ve faturalar toplu olarak teslim edilir.
Bu sayfadaki mevzuat bilgileri genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez. Güncel ve bağlayıcı metin için resmî kaynaklara bakın: