Alüminyum Alaşım Serileri (1xxx–7xxx) ve Hurda Değeri

Dövme alüminyum alaşımları, ana alaşım elementine göre dört basamaklı serilere ayrılır: 1xxx en az yüzde 99 alüminyum, 2xxx bakır, 3xxx mangan, 4xxx silisyum, 5xxx magnezyum, 6xxx magnezyum ve silisyum, 7xxx çinko. Döküm alaşımları ayrı bir kodla adlandırılır. Hurdada değer, aynı seriden gelen temiz malzemenin bir arada tutulmasıyla korunur.

Seri sistemi neden önemli?

Alüminyum geri dönüşümde özelliklerini büyük ölçüde korur; Aluminum Association’a göre geri dönüştürülmüş alüminyum, birincil üretim için gereken enerjinin yaklaşık yüzde 95’ini tasarruf ettirir. Ancak ergitme tesisi için "alüminyum" tek bir malzeme değildir. Her alaşım, belirli elementleri belirli oranlarda içerir. Farklı serilerden gelen hurda aynı ocağa girdiğinde, çıkan metalin bileşimi hedeflenen alaşıma uymayabilir ve düzeltilmesi için birincil alüminyumla seyreltmek gerekir. Bu yüzden ergitme tesisleri tek seriden gelen, bileşimi bilinen hurdayı tercih eder ve daha yüksek değerlendirir.

Dövme alaşım serileri

Dövme alaşımlar haddeleme, ekstrüzyon veya dövme ile şekillendirilen alaşımlardır. Aluminum Association’ın uluslararası kabul gören adlandırma sisteminde ilk basamak ana alaşım elementini gösterir:

1xxx: saf alüminyum

En az yüzde 99 alüminyum içerir. Elektrik iletkenliği yüksek olduğu için enerji hatlarındaki çıplak iletkenler (1350 alaşımı) bu seridendir. Hurdada kablo alüminyumu olarak en üst satırda yer alır, çünkü neredeyse her alaşımın üretiminde seyrelme amacıyla kullanılabilir.

3xxx ve 5xxx: kutu ve levha

İçecek kutularının gövdesi genellikle 3004 (mangan), kapağı ise 5182 (magnezyum) alaşımındandır. Kutu bu yüzden tek başına iki farklı alaşım taşır. Ayrıca çok ince olduğu ve boya ile iç lak içerdiği için ergitmede fire verir; hurda değerinin alt satırda olmasının nedeni budur. 5xxx serisi ayrıca gemi, tank ve araç sacında görülür.

6xxx: profil

Pencere, kapı, cephe ve sineklik doğramalarının büyük bölümü 6063 alaşımından ekstrüzyonla üretilir; 6060 daha iyi yüzey kalitesi, 6061 ise daha yüksek dayanım sunar. Profil hurdası tek seriden geldiği ve homojen olduğu için değerlidir. Boyasız ve plastiksiz profil bu yüzden levha ve dökümün üzerinde fiyatlanır.

2xxx ve 7xxx: yüksek dayanımlı alaşımlar

Bakırlı 2xxx ve çinkolu 7xxx alaşımları havacılık, savunma ve yüksek dayanım gereken makine parçalarında kullanılır. Bu alaşımların profil veya levha yüküne karışması bileşimi bozar; bu yüzden ayrı tutulmaları gerekir. Kaynağı belli olan (ör. bir havacılık atölyesinin kesim artığı) parçalar kendi grubunda değerlendirilir.

Döküm alaşımları

Döküm alaşımları kalıba dökülerek şekillendirilir ve xxx.x biçiminde ayrı bir kodla adlandırılır. Bu sistemde 3xx.x silisyum ve bakır veya magnezyum, 4xx.x silisyum, 5xx.x magnezyum, 7xx.x çinko alaşımlarını gösterir. Jantlar, motor kapakları, karterler, şanzıman ve pompa gövdeleri bu ailedendir. Döküm alaşımlarının çoğu yüksek silisyum içerir; bu yüzden ergitildiklerinde yeniden döküm ürünlerine dönüşür ve profil ya da levhaya girmez. Jantın kendi satırında, döküm parçaların ise ayrı satırda değerlendirilmesinin nedeni budur.

Hurdada seriyi nasıl tahmin edersiniz?

Alaşım kodu ürünün üzerinde nadiren yazar; bu yüzden sahada kullanım yerine bakmak en pratik yoldur:

• Doğrama profili: Büyük olasılıkla 6xxx.
• Enerji hattı iletkeni: 1xxx.
• İçecek kutusu: 3xxx gövde, 5xxx kapak.
• Jant, karter, motor kapağı: Döküm alaşım.
• Uçak veya savunma sanayi artığı: 2xxx ya da 7xxx olabilir.
• Levha: Kaynağına göre 1xxx, 3xxx veya 5xxx; kesim artığı veren atölyeye sormak en kolay yoldur.

Kesin ayrım gerektiğinde el tipi XRF analizörleri bileşimi kısa sürede gösterir. Düzenli ve yüksek hacimli artıklarda üretici firmanın malzeme belgesi de alaşımı doğrular.

Karışımın değere etkisi

Profil, kutu, döküm ve kablo aynı torbada olduğunda yük "karışık alüminyum" olarak değerlendirilir. Bu durumda tesis, en sorunlu bileşeni, yani genellikle dökümü veya kaplamalı kutuyu esas alır. Aynı malzemeyi seri bazında ayırmak, her grubun kendi satırından hesaplanmasını sağlar. Değeri düşüren diğer unsurlar şunlardır:

• Profildeki plastik ısı bariyeri, conta ve fırça
• Toz boya ve eloksal kaplama
• Çelik vida, menteşe ve takviye parçaları
• Talaşta yağ ve nem
• Jantta lastik, sübap ve balans ağırlıkları

Satış öncesi pratik ayrım

1. Profil, levha, döküm, kablo ve kutuyu ayrı biriktirin.
2. Boyasız profili boyalı ve plastikli profilden ayırın.
3. Jantlardan lastik ve balans ağırlıklarını sökün.
4. Mıknatısla son kontrol yapın; tutan her nokta çelik demektir.
5. Kaynağı belli yüksek dayanımlı alaşım artıklarını ayrı tutun.

Bu kategorilerin her birini nasıl tanıyacağınızı alüminyum hurdası çeşitleri sayfasında sahada uygulanabilir kontrollerle anlattık.

Hurda gruplarının seri karşılığı

Alüminyumla karıştırılan metaller

Sahada alüminyum sanılan bazı malzemeler aslında farklı metallerdir ve yüke karıştıklarında sorun yaratır:

• Zamak: Kapı kolu, armatür gövdesi ve mobilya aksesuarlarında kullanılan çinko esaslı döküm alaşımıdır. Alüminyuma benzer, ama elde belirgin şekilde ağırdır ve kırıldığında gri, taneli bir kesit verir.
• Magnezyum alaşımları: Bazı jant, şanzıman kapağı ve elektronik kasalarında kullanılır. Alüminyumdan da hafiftir; ergitmede farklı işlem gerektirdiği için ayrı tutulmalıdır.
• Paslanmaz ve galvanizli çelik: Parlak veya gri yüzeyleri nedeniyle karışabilir; mıknatıs ve ağırlık kontrolü bunları hemen ayırır.

Talaşta alaşım ayrımı

CNC ve torna atölyelerinde aynı tezgâhta farklı alaşımlar işlenebilir. 6xxx profil talaşı ile 7xxx veya 2xxx yüksek dayanımlı alaşım talaşının karışması, talaşın değerini düşürür; çünkü talaşta alaşımı sonradan ayırmak neredeyse imkânsızdır. Tezgâh başına veya iş emri başına ayrı kap kullanmak, talaşı süzerek yağ oranını düşürmek ve kuru tutmak en etkili önlemlerdir.

Ofset baskı kalıpları

Matbaalardan çıkan ofset baskı kalıpları ince, düz ve yüksek saflıkta alüminyum levhalardır. Yüzeylerinde baskı katmanı bulunur ve genellikle kendi alt grubunda değerlendirilir. Kağıt ara katmanlarının ve bantların ayrılması, kalıpların düz ve kuru biriktirilmesi değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Ergitmede seri karışımı neden sorun?

Bir ergitme tesisi, hurdadan belirli bir alaşımı üretmeyi hedefler; örneğin profil üreten bir dökümhane için 6xxx bileşimine uygun külçe gerekir. Ocağa giren hurdanın bileşimi bu hedeften uzaklaştıkça tesis iki yoldan birini seçer: ya eriyiği birincil alüminyumla seyreltir ya da çıkan metali daha düşük değerli bir ürüne yönlendirir. Her iki durumda da maliyet artar ve bu maliyet hurda fiyatına yansır.

En hassas elementler bakır, çinko ve magnezyumdur. Bakırlı 2xxx veya çinkolu 7xxx parçalarının 6xxx profil yüküne karışması, profil için istenmeyen bir bileşim yaratır. Silisyumlu döküm parçalar da dövme alaşım yükünde benzer bir sorun oluşturur. Bu yüzden ergitme tesisleri, bileşimi bilinen ve tek kaynaktan gelen hurdaya her zaman daha yüksek değer biçer.

Düzenli alüminyum artığı çıkaran işletmeler için en pratik çözüm, artığı kaynağında ayırmaktır: profil hattının artığı bir kasaya, levha kesim artığı başka bir kasaya, döküm ve talaş ayrı kaplara. Bu düzeni kurmak çoğu zaman yalnızca birkaç etiketli kasa gerektirir, ama her toplamada ayrıştırma ihtiyacını ve değer kaybını ortadan kaldırır. Düzenli toplama modelimizi hurda toplama ve ayrıştırma sayfasında anlattık.

Eloksal ve boya neden ayrı satır?

Eloksal, alüminyum yüzeyinde elektrokimyasal yolla oluşturulan koruyucu bir oksit tabakasıdır; toz boya ise yüzeye uygulanan organik bir kaplamadır. İkisi de ergitme sırasında fire ve ek işlem anlamına gelir: boya yanarak duman ve cüruf oluşturur, oksit tabakası metal vermez. Bu yüzden aynı 6xxx serisinden olsalar bile boyasız profil, boyalı veya eloksallı profilden daha yüksek fiyatlanır. Boyasız ve boyalı profilleri ayrı demetlemek, her grubun kendi satırından hesaplanmasını sağlar.

Seriyi bilmek satıcıya ne kazandırır?

Alaşım serisi, alüminyum hurdasının neden farklı satırlardan hesaplandığını açıklar: saf 1xxx kablo ve tek seri 6xxx profil üstte, iki alaşımlı ince kutu ve silisyumlu döküm daha aşağıdadır. Malzemenizi kullanım yerine göre gruplamak ve ek parçalarını ayırmak, her grubun kendi değerinden hesaplanması için yeterlidir. Emin olamadığınız parçaları ayrı bir torbada toplayıp değerlendirme sırasında göstermeniz, karışık yük riskini ortadan kaldırır; seri tahminini kullanım yeri, ağırlık ve gerekirse analizle birlikte yapıyoruz. Güncel değerleri hurda alüminyum fiyatları listesinde görebilirsiniz.

Kaynaklar

• Aluminum Association, dövme alaşım seri tablosu (Teal Sheets)
• Aluminum Association, döküm alaşım kodları (Pink Sheets 2025)
• Aluminum Association, alaşım standartları ve tipik kullanımlar
• Aluminum Association, geri dönüşüm
• Hydro, 6063 alaşımı