Zamak ve Çinko Hurdası: Farklar, Kaplama ve Curuf

Zamak, içinde yaklaşık yüzde 4 alüminyum ve az miktarda magnezyum (bazı kalitelerde bakır) bulunan bir çinko döküm alaşımıdır; kapı kolu, musluk gövdesi, fermuar ve küçük makine parçalarında kullanılır. Çinko hurdası ise çoğunlukla saf veya saf yakını çinkodur: çatı levhası, anot, galvaniz tesisi artıkları gibi. İkisi aynı yüke konmaz. Zamakta asıl dikkat edilecek iki konu kaplama ve curuftur: kaplamalı parça pirinç sanılabilir, curuf ise metal parçayla karıştırılmamalıdır.

Zamak kaliteleri ve standart adları

Zamak, Avrupa standardı EN 12844'te "ZP" kodlarıyla geçer. Sahada en sık karşılaşılan iki kalite şunlardır:

Kalanın tamamı çinkodur. Zamak 3 en yaygın kalitedir; Zamak 5'teki bakır dayanımı artırır. Amerikan standardı ASTM B240 ve B669'da aynı alaşımlar sırasıyla AG40A ve AG41A koduyla geçer; ithal parçaların teknik çizimlerinde bu kodlara da rastlayabilirsiniz. Hurda tarafında bu iki kalite çoğu zaman birlikte değerlendirilir, ama bakır oranı daha yüksek özel döküm alaşımları veya çinko-alüminyum oranı farklı alaşımlar ayrı tutulabilir.

Zamak ile saf çinko arasındaki fark

Saf çinko hurdası genellikle levha, şerit, anot veya külçe biçimindedir. Çatı ve cephe kaplamalarında kullanılan çinko levhalar, galvaniz kazanlarına beslenen çinko külçe artıkları ve katodik koruma anotları bu gruba girer. Zamak ise neredeyse her zaman döküm parça biçimindedir: üzerinde kalıp izleri, vida yuvaları, ince cidarlar ve karmaşık geometri vardır.

Saf çinkonun yüzeyi zamanla mat, açık gri bir tabakayla kaplanır; zamak döküm parçalarda ise yüzey genellikle kaplama, boya veya döküm kabuğuyla örtülüdür. Bu ayrım önemlidir, çünkü saf çinko ve zamak ergitmede farklı ürünlere gider. Saf çinko levhaya zamak döküm parçası karışırsa alüminyum oranı yükselir; zamağa galvanizli çelik karışırsa demir girer. Çinko hurdasının genel çeşitlerini çinko hurda fiyatları sayfasında özetledik.

Kaplamalı zamağı pirinçten ayırma

Zamak parçaların büyük kısmı kaplıdır: krom, nikel, saten nikel, altın veya pirinç görünümlü kaplamalar yaygındır. Bu yüzden kaplamalı zamak musluk gövdesi veya kapı kolu, pirinç sanılıp sarı yüküne atılabilir. Ayırmak için:

1. Ağırlık: Zamağın yoğunluğu pirincinkinden belirgin şekilde düşüktür. Aynı boyuttaki pirinç parça elde daha ağır gelir.
2. Kesit veya eğe: Görünmeyen bir yeri eğeyle çizin. Kaplamanın altından gri, mat bir metal çıkıyorsa zamaktır; sarı çıkıyorsa pirinçtir.
3. Kırılma: Zamak darbeyle kırılabilir, kırık yüzeyi gri ve tanelidir. Pirinç kolay kırılmaz, eğilir.
4. Kaplama kabarması: Eski zamak parçalarda kaplamanın altında beyaz, pudramsı bir korozyon ve kabarma görülebilir. Bu, pirinçte görülen bir durum değildir.

Pirinç ve bronz ayrımının ayrıntılarını pirinç mi bronz mu yazısında anlattık. Sarı hurdanın değerlendirme satırları ise sarı hurda fiyatları sayfasında.

Kaplama kalınlığı mikronlar düzeyinde olduğu için kaplamalı zamak yine zamak olarak değerlendirilir, ancak kaplamasız zamağa göre ayrı satırdan hesaplanabilir. Kaplamayı kazımaya çalışmak genellikle emeğe değmez; parçaları kaplamalı ve kaplamasız olarak iki kasaya ayırmak yeterlidir.

Zamak parçalardaki demir ve plastik

Zamak döküm parçalar çoğu zaman tek başına gelmez. İçlerinde şunlar bulunabilir:

• Çelik vida, pim, yay ve mil
• Pirinç veya çelik burç
• Plastik kol, kapak ve conta
• Musluk gövdelerinde seramik kartuş

Bu parçalar ergitmede zamağı kirletir. Mıknatısla çelik içerenleri ayırmak, vidaları sökmek ve plastik kısımları çıkarmak, yükün temiz zamak sınıfından değerlendirilmesini sağlar. Sökülemeyen gömülü çelik parçalı zamaklar ayrı bir kasada tutulmalıdır.

Curuf nedir, neden ayrı tutulur?

Zamak dökümhanelerinde ve galvaniz tesislerinde iki tür artık oluşur:

• Zamak curufu (cüruf, dross): Ergimiş zamağın yüzeyinde oksitlenmeyle oluşan, içinde metal damlacıkları ve oksit karışımı bulunan kabuk. Döküm makinesinin potasından sıyrılır.
• Galvaniz artıkları: Galvaniz kazanının yüzeyinden alınan çinko külü ve kazanın dibinde biriken, demir-çinko alaşımından oluşan sert çinko.

Bu malzemelerin metal içeriği partiden partiye büyük farklılık gösterir. Bu yüzden döküm parça veya yolluk gibi katı metalle aynı yüke konmaz; ayrı tartılır ve çoğu zaman analize göre değerlendirilir. Curufu kuru tutmak da önemlidir: nemli curuf hem ağırlığı yanıltır hem de ergitmede sorun çıkarır.

Galvanizli çelik çinko hurdası değildir

Çinko denince sahada en sık karıştırılan malzeme galvanizli çeliktir. Galvaniz, çeliğin üzerine ince bir çinko tabakası kaplanmasıdır; parçanın ağırlığının neredeyse tamamı çeliktir. Galvanizli sac, boru, kablo tavası ve korkuluklar bu yüzden çinko hurdası olarak değil, demir hurdası olarak değerlendirilir. Mıknatıs testi bunu hemen gösterir: saf çinko ve zamak mıknatıs tutmaz, galvanizli çelik güçlü şekilde tutar.

Aynı mantık çinko levhalar için de geçerlidir. Çatı ve cephede kullanılan çinko levha, galvanizli trapez saçla karıştırılmamalıdır. Çinko levha mıknatıs tutmaz, daha yumuşaktır ve kolay bükülür; zamanla mat, açık gri bir patina alır.

Zamak nerelerde karşınıza çıkar?

Zamak, düşük ergime sıcaklığı ve iyi döküm kabiliyeti nedeniyle seri üretilen küçük parçalarda yaygındır. Hurda olarak en sık şu kaynaklardan gelir:

• Armatür ve vitrifiye üreticileri: Hatalı musluk gövdesi, kol ve kapak.
• Mobilya ve kapı aksesuarı üreticileri: Kapı kolu, kulp, menteşe parçası.
• Tekstil ve konfeksiyon yan sanayi: Fermuar çekeceği, toka, düğme.
• Otomotiv yan sanayi: Kilit parçası, ayna gövdesi, küçük braketler.
• Basınçlı döküm atölyeleri: Yolluk, çapak ve döküm hatası.

Bu tesislerde hurda genellikle tek tip ve temiz çıkar; doğru kasalara ayrıldığında değerlendirmesi de kolaydır.

Zamağı alüminyumdan ayırma

Boyasız ve kaplamasız zamak parçalar, gri renkleri nedeniyle alüminyum döküm sanılabilir. İki malzemeyi ayırmanın en kolay yolu yine ağırlıktır: zamağın yoğunluğu alüminyumun iki katından fazladır. Aynı boyuttaki bir zamak parça elde belirgin şekilde ağır gelir. Ayrıca zamak parçalar genellikle küçük ve ince detaylıdır; alüminyum döküm parçalar ise daha büyük gövde ve kapak biçimindedir. Şüpheli durumda XRF analizi kesin sonucu verir. Zamak, alüminyum döküm yüküne karıştığında alüminyum ergitmede ciddi bir kirletici olur; tersi de zamak tarafında sorun yaratır. Alüminyum döküm hurdasının hazırlanmasını alüminyum talaşı ve döküm hurdası yazısında anlattık.

Dökümhane ve montaj hattı için ayırma düzeni

1. Yolluk, döküm hatası ve kalıp çapağını "temiz zamak" kasasına koyun.
2. Kaplamalı hatalı parçaları ayrı bir kasada toplayın.
3. İçinde çelik veya plastik bulunan montajlı parçaları üçüncü bir kasaya ayırın.
4. Pota curufunu kapalı, kuru, metal kaplarda biriktirin.
5. Galvaniz tesisi artıklarını (kül ve sert çinko) birbirinden ve zamaktan ayrı tutun.
6. Saf çinko levha ve anotları zamaktan ayrı etiketleyin.
7. Her kasayı ayrı tartılacak şekilde işaretleyin.

Tartım ve değerlendirme

Biz her malzeme sınıfını ayrı tartıyoruz; kantar fişinde temiz zamak, kaplamalı zamak, curuf ve çinko ayrı satırlarda brüt, dara ve net olarak görünür. Bileşimden emin olunamayan partilerde gerektiğinde XRF analiziyle alüminyum ve bakır oranını kontrol ediyoruz. Zamak sınıflarının güncel satırlarını zamak hurda fiyatları sayfasında görebilirsiniz.

Dökümhane veya montaj hattında düzenli zamak çıkıyorsa, ayrımı kaynağında kurmak için hurda toplama ve ayrıştırma hizmetimiz uygun bir başlangıçtır. Yalnızca işletmelerden alım yapıyor, küçük partilerin ton düzeyine ulaşana kadar biriktirilmesini öneriyoruz. Tek seferlik satışlar için hurda alımı sayfasına bakabilirsiniz.

Kasalarınızın fotoğraflarını ve her sınıfın yaklaşık tonajını iletirseniz, değerlendirmeyi sınıf sınıf yapıp aynı iş günü dönüş yaparız: teklif al.

Kaynaklar

• International Zinc Association: Zinc diecasting alloy specifications