Kalay ve Lehim Hurdası: Çubuk, Külçe ve Lehim Curufu

Kalay ve lehim hurdası dört ana gruba ayrılır: saf veya saf yakını kalay, kurşunlu lehim (Sn63Pb37 gibi), kurşunsuz lehim (gümüşlü SAC305 veya bakırlı Sn99,3Cu0,7 gibi) ve dalga lehim makinelerinden çıkan lehim curufu. Bu gruplar birbirine karıştığında tüm parti en düşük sınıftan veya analize göre değerlendirilir. Her grubu ayrı kapta, alaşım adını yazarak biriktirmek hem değeri korur hem de tartımı hızlandırır.

Kalay hurdası nerelerden çıkar?

Kalay, saf halde az kullanılır; hurda tarafında asıl hacmi lehim alaşımları oluşturur. Tipik kaynaklar şunlardır:

• Elektronik montaj hatları: Dalga lehim ve seçici lehim makinelerinin potalarından çıkan çubuk artıkları ve curuf.
• Lehim üreticileri ve bayileri: Hatalı üretim, standart dışı çubuk ve tel.
• Kalaylama tesisleri: Sıcak daldırma kalaylama banyolarından çıkan artıklar.
• Soğutma ve tesisat atölyeleri: Yumuşak lehim artıkları.
• Eski stoklar: Depoda bekleyen, kullanılmayan külçe ve çubuk lehim.

Lehim alaşımlarını tanıma

Lehim çubukları ve tel lehimler çoğu zaman üzerindeki baskı veya ambalaj etiketiyle tanınır. Sık görülen alaşımlar:

Bu tablo değerlendirme açısından iki ayrım ortaya koyar: kurşunlu mu, kurşunsuz mu ve gümüş içeriyor mu. Kurşunsuz lehime karışan az miktarda kurşunlu lehim, partinin kurşunsuz olarak değerlendirilmesini engeller. Gümüşlü alaşımlar ise gümüş içerikleri nedeniyle ayrı tutulmalıdır.

Etiketsiz çubuk ve külçelerde gözle ayırma güvenilir değildir. Kurşunlu lehim biraz daha mat ve gri, kurşunsuz lehim daha parlak görünebilir, ama bu fark yüzey oksidasyonuyla kaybolur. Etiketi olmayan parçaları ayrı bir kaba koyup analize bırakın.

Tel lehim ve lehim pastası

Tel lehimlerin çoğunun içinde flux (dekapan) bulunur. Az miktarda flux değerlendirmeyi çok etkilemez, ama plastik makaraların ve ambalajın ayrılması gerekir. Makaradaki tel lehimi makarasıyla birlikte göndermek, tartımda plastiğin ağırlık olarak sayılmasına ve kesintiye yol açar.

Lehim pastası ise ayrı bir durumdur: metal tozu, flux ve çözücülerden oluşan bir karışımdır. Son kullanma tarihi geçmiş paslar ve şırınga artıkları katı lehim hurdasıyla aynı yüke konmaz; ayrı ambalajda, içeriği yazılarak saklanmalıdır.

Lehim curufu nedir?

Dalga lehim makinesinde ergimiş lehim sürekli olarak havayla temas eder. Bu temas, potanın yüzeyinde curuf (dross) adı verilen bir tabaka oluşturur. Curuf, büyük ölçüde kalay oksitleri ile içine hapsolmuş metalik lehimden oluşur. Operatörler bu tabakayı düzenli olarak potadan sıyırır.

Curufun metal içeriği, makinenin çalışma sıcaklığına, sıyırma tekniğine ve alaşıma göre partiden partiye değişir. Kurşunsuz alaşımlar daha yüksek sıcaklıkta çalıştığı için daha fazla curuf üretebilir. Bu değişkenlik nedeniyle curuf, katı lehim çubuğuyla aynı yüke konmaz ve çoğu zaman analize göre değerlendirilir.

Curufu nasıl biriktirmeli?

1. Curufu yalnızca metal, kapaklı ve kuru kaplarda toplayın.
2. Kurşunlu ve kurşunsuz alaşımın curufunu ayrı kaplarda tutun; bir hatta alaşım değiştirildiyse geçiş dönemi curufunu da ayrı işaretleyin.
3. Kabın üzerine hat ve alaşım adını yazın.
4. Curufa bez, eldiven, devre kartı parçası ve flux kalıntısı atmayın.
5. Sıcak curufu soğumadan plastik kaba koymayın.
6. Kapları nemden uzak, kapalı bir alanda saklayın.

Kurşunlu curuf ve lehim artıkları, kurşun içerdiği için iş sağlığı ve çevre açısından dikkat gerektirir. Elle temas ederken eldiven kullanın, çalışma alanında yiyecek bulundurmayın. Bu atıkların tesisinizdeki atık sınıflandırması ve kayıt yükümlülükleri için çevre danışmanınızla teyit edin. Kurşunun kendi hurda sınıfları için kurşun hurda fiyatları sayfasına bakabilirsiniz.

Alaşım değişikliği ve pota boşaltma

Elektronik üretim hatlarında kurşunlu lehimden kurşunsuz lehime geçiş veya bir kurşunsuz alaşımdan diğerine geçiş yapıldığında, potadaki eski lehim boşaltılır. Bu boşaltma sırasında çıkan külçeler, hurda tarafında en temiz ve en kolay değerlendirilen malzemelerdendir; yeter ki alaşım adıyla etiketlenip ayrı tutulsun. Boşaltılan potanın son kısmı ve geçiş döneminde oluşan curuf ise iki alaşımın karışımı olabilir. Bu karışık kısmı temiz külçelerden ayrı bir kaba koymak, temiz partinin değerini korur.

Pota bakımında çıkan ve dibe çökmüş metaller arası bileşikler (bakır ve demir içeren tortular) de ayrı tutulmalıdır. Bu tortular lehimden farklı bir bileşime sahiptir ve curuf veya çubuk lehimle karıştırıldığında analiz sonucunu bozar.

Sık yapılan hatalar

• Kurşunlu ve kurşunsuz çubukları aynı kutuya koymak: Gözle ayrılamadıkları için partinin tamamı analize girer veya kurşunlu sınıftan değerlendirilir.
• Curufu katı lehim çubuğuyla karıştırmak: Curufun değişken metal içeriği, temiz çubukların değerlendirmesini de belirsizleştirir.
• Tel lehimi makarasıyla göndermek: Plastik makara ağırlık olarak sayılmaz, kesinti olarak düşülür.
• Curufu plastik torbada saklamak: Sıcak curuf torbayı eritebilir, nemli ortamda torba içinde su toplanabilir.
• Etiketsiz eski stokları ayrıştırmadan göndermek: Depoda yıllarca beklemiş ve alaşımı bilinmeyen çubuklar ayrı kutuya konmalıdır.

Kalaylı bakır ve lehimli parçalar

Kalay hurdasına sıkça karıştırılan bir malzeme de kalaylı bakır teldir. Kalay kaplı bakır tel bir bakır sınıfıdır, kalay sınıfı değildir; soyma bakır nasıl anlaşılır yazısında kalaylı teli nasıl tanıyacağınızı anlattık. Benzer şekilde, üzerinde lehim bulunan radyatör ve devre kartları da kalay hurdası değildir; kendi sınıflarında değerlendirilir.

Saf kalay nasıl tanınır?

Saf veya saf yakını kalay, gümüşi beyaz, yumuşak bir metaldir. Külçe veya çubuk halinde gelir ve tırnakla bile hafif iz bırakabilecek kadar yumuşaktır. Saf kalay çubuğu büküldüğünde, kristal yapısı nedeniyle hafif bir çıtırtı sesi duyulur; bu olay literatürde "kalay çığlığı" (tin cry) olarak bilinir. Bu ses kurşunlu lehimde belirgin değildir ve saf kalayı tanımada pratik bir ipucu verir, ama kesin sonuç için yine analiz gerekir.

Saf kalay hurdası genellikle kalaylama tesislerinden, lehim üreticilerinden ve kalay anot artıklarından çıkar. Diğer lehim alaşımlarından ayrı, mümkünse orijinal etiketiyle tutulmalıdır.

Ambalaj ve teslim

Lehim çubukları ve külçeleri çoğu zaman karton kutularda, curuf ise metal kaplarda gelir. Tartım kolaylığı için her kabın üzerine alaşım adını ve kaynağını yazmak, kapları sağlam ve kapalı tutmak yeterlidir. Kartonların ve kapların darası tartımda ayrıca düşülür. Çok sayıda küçük kap yerine, aynı sınıftaki malzemeyi daha büyük kaplarda birleştirmek hem taşımayı hem de tartımı hızlandırır.

Analiz ve tartım

Kalay ve lehim hurdasında değer, bileşime çok bağlıdır. Kalay, gümüş ve kurşun oranının birkaç puanlık farkı bile değerlendirmeyi değiştirir. Bu yüzden etiketi olmayan çubuk ve külçelerde ve tüm curuf partilerinde gerektiğinde XRF analizi yapıyoruz. Her grup ayrı tartılır; kantar fişinde saf kalay, kurşunlu lehim, kurşunsuz lehim ve curuf ayrı satırlarda brüt, dara ve net olarak görünür. Tartım sonrası ödeme aynı gün EFT ile, faturalı olarak yapılır.

Kalay sınıflarının güncel değerlendirme satırları kalay hurda fiyatları sayfasında. Alım süreci ve yalnızca işletmelerle çalıştığımız modelin ayrıntıları ise hurda alımı sayfasında. Lehim hurdası küçük hacimde birikir; partiyi ton düzeyine ulaşana kadar sınıflarına göre ayrı biriktirmenizi öneriyoruz. Birden fazla hattı veya tesisi olan işletmeler için kurumsal hurda yönetimi modelimiz biriktirme ve teslim düzenini tek planda toplar.

Kaplarınızın üzerindeki alaşım etiketleri görünecek şekilde fotoğraf çekip yaklaşık ağırlıkla birlikte iletirseniz, hangi kalemlerin analize gireceğini önceden söyleriz: teklif al.