304 ve 316 Paslanmaz Farkı: Molibden, 316L ve Hurda Değeri

304 ile 316 paslanmaz çelik arasındaki temel fark molibdendir: 316 yaklaşık yüzde 2–3 molibden ve 304’ten daha fazla nikel içerir. Bu fark 316’yı deniz suyu ve tuzlu ortamlara karşı daha dayanıklı, hurdada da daha değerli yapar. İkisi de tavlı halde genellikle mıknatıs tutmaz; kesin ayrım için analiz veya molibden testi gerekir.

Paslanmaz çeliği paslanmaz yapan nedir?

Paslanmaz çelik, en az yüzde 10,5 krom içeren demir alaşımlarının genel adıdır. Krom, yüzeyde çok ince ve kendini yenileyen bir oksit tabakası oluşturur; bu tabaka metalin paslanmasını önler. Hurda sektöründe paslanmaz çeliğe kısaca "krom" denmesi buradan gelir. Paslanmaz çelikler iç yapılarına göre ailelere ayrılır: 304 ve 316 östenitik ailenin en yaygın üyeleridir; 430 ise ferritik bir kalitedir.

Krom kaplı parçalar ise paslanmaz değildir; bu ayrımı krom hurda çeşitleri sayfasında ayrıca açıkladık.

304: en yaygın kalite

304, "18/8" olarak da anılan, yaklaşık yüzde 18 krom ve yüzde 8 nikel içeren kalitedir. Avrupa standardında 1.4301, Amerikan sisteminde UNS S30400 olarak geçer. Korozyon dayanımı, şekillendirilebilirliği ve kaynak kabiliyeti dengeli olduğu için kullanım alanı çok geniştir:

• Endüstriyel mutfak tezgâhları, eviyeler ve davlumbazlar
• Gıda ve içecek tankları
• Gıda işleme makineleri ve konveyör sistemleri
• Korkuluklar ve mimari uygulamalar

316: molibden farkı

316, krom oranı 304’e yakın, ancak nikel oranı daha yüksek ve yaklaşık yüzde 2–3 molibden içeren kalitedir; Avrupa standardında 1.4401, Amerikan sisteminde UNS S31600 olarak geçer. Molibden, özellikle klorürlü ortamlarda oluşan çukurcuk (pitting) korozyonuna karşı direnci belirgin şekilde artırır. Bu yüzden 316 şu alanlarda tercih edilir:

• Denizcilik ve tersane ekipmanları, kıyı yapıları
• Kimya ve ilaç tesislerinin boru ve tankları
• Medikal ekipmanlar
• Klorlu veya tuzlu suyla temas eden sistemler

Korozyon direncini karşılaştırmak için kullanılan PRE (pitting resistance equivalent) değeri bu farkı sayıyla gösterir: üretici veri sayfalarında 304 için yaklaşık 18, 316 için yaklaşık 24 olarak verilir.

316L ve 304L nedir?

"L" harfi düşük karbon (low carbon) anlamına gelir. 316L (1.4404 / UNS S31603) ve 304L (1.4307 / UNS S30403), standart kalitelerle aynı krom, nikel ve molibden dengesine sahiptir; tek fark karbonun daha düşük tutulmasıdır. Düşük karbon, kaynak sonrası ısıdan etkilenen bölgede krom karbür çökelmesini azaltarak kaynak bölgesinin korozyon direncini korur. Bu yüzden kaynaklı tank ve boru sistemlerinde L kaliteler yaygındır.

Hurda açısından 316L ile 316 aynı grupta, 304L ile 304 de aynı grupta değerlendirilir; çünkü değeri belirleyen nikel ve molibden içeriği aynıdır.

Karşılaştırma tablosu

Tipik değerler Outokumpu ürün veri sayfalarından alınmıştır; standartlardaki izinli aralıklar üreticiye ve ürüne göre farklılık gösterebilir.

Hurda değerine etkisi

Paslanmaz hurdanın değeri, içindeki alaşım elementlerinin değeriyle doğrudan ilişkilidir. Nikel ve molibden, krom ve demire göre çok daha değerli metallerdir ve nikel fiyatı borsada oynaktır. 316 hem daha fazla nikel hem de molibden içerdiği için hurda olarak 304’ün üzerinde fiyatlanır; aradaki fark nikel ve molibden fiyatlarına göre zamanla genişleyip daralır. 316 parçaların 304 yükü içinde kalması satıcı açısından doğrudan değer kaybıdır.

Karışık paslanmaz yükler genellikle içlerindeki en düşük kaliteye göre değerlendirilir; kaliteyi ayırmak en kârlı adımdır.

Sahada nasıl ayırt edilir?

Mıknatıs testi

Mıknatıs 304 ile 316’yı birbirinden ayırmaz; ancak bu iki kaliteyi 430 gibi ferritik kalitelerden ayırmak için çok kullanışlıdır. Tavlı 304 ve 316 genellikle mıknatısı tutmaz. Dikkat: soğuk şekillendirme östenitin bir kısmını manyetik bir yapıya dönüştürebilir; bükülmüş kenarlar ve derin çekilmiş eviyeler hafif mıknatıs tutabilir. Bu, parçanın 430 olduğu anlamına gelmez.

Kullanım yerine bakmak

Parçanın nereden çıktığı güçlü bir ipucudur. Deniz ekipmanı, kimya tesisi boruları veya ilaç hattından çıkan paslanmazın 316 olma olasılığı yüksektir. Otel veya toplu yemek tesisinin endüstriyel mutfağından çıkan tezgâh ise büyük olasılıkla 304’tür.

Damga ve sertifikalar

Boru, levha, flanş ve vanalarda çoğunlukla kalite damgası bulunur: "304", "316L", "1.4404" gibi. Tesis sökümlerinde malzeme sertifikaları kaliteyi belgelemenin en güvenilir yoludur.

Analiz cihazı ve molibden testi

Kesin ayrım için el tipi XRF analizörleri kullanılır; bu cihazlar birkaç saniyede krom, nikel ve molibden oranlarını gösterir. Molibden varlığını gösteren kimyasal damla testleri de 316’yı 304’ten ayırmada pratik bir alternatiftir.

430 ve 201 ile karışıklık

Paslanmaz hurdada yalnızca 304 ve 316 yoktur. 430, nikelsiz ferritik kalitedir ve mıknatısı tutar; beyaz eşya panelleri ve davlumbazlarda yaygındır. 201 ve 202 serisinde nikelin bir kısmı mangan ve azotla ikame edilmiştir; dışarıdan 304’e çok benzer, genellikle mıknatıs tutmaz ve en sık 304 sanılan kalitedir. Değeri 304’ün altındadır. Bu kaliteleri de ayrı tutmak gerekir.

Satıcı için kontrol listesi

1. Mıknatıs tutan ve tutmayan parçaları ayırın.
2. Damgalı ve sertifikalı parçaları ayrı yığında tutun.
3. Kullanım yeri deniz, kimya veya ilaç olan parçaları "olası 316" olarak işaretleyin.
4. Karbon çeliği ayak, vida ve braketleri sökün.
5. 304 ve 316 talaşını ayrı kaplarda toplayın.

Kapanan veya yenilenen otel, hastane ve toplu yemek tesislerinin endüstriyel mutfakları için sürecimizi endüstriyel mutfak malzemeleri alımı sayfasında anlattık.

Sektöre göre olası kalite

Bu tablo kesin bir sınıflandırma değil, ön tahmin aracıdır; kesin kalite damga, belge veya analizle belirlenir.

Molibden testi ne anlatır, ne anlatmaz?

Molibden damla testleri, yüzeye uygulanan bir reaktifin renk değiştirip değiştirmediğine bakarak molibden varlığını gösterir. Sonuç "molibden var" ise parça büyük olasılıkla 316 ailesindendir. Ancak test molibdenin oranını göstermez ve yüzeyin temiz olması gerekir. Boyalı, yağlı veya kaplamalı yüzeylerde yanıltıcı sonuç alınabilir. Bu yüzden test, kullanım yeri ve damga bilgisiyle birlikte yorumlanmalıdır. XRF analizörleri ise krom, nikel ve molibden oranlarını doğrudan ölçtüğü için daha kesin bir ayrım sağlar.

Kaynaklı montajlar ve karışık parçalar

Paslanmaz ekipmanlarda karbon çeliği ayak, braket, vida ve takviye profili sık görülür. Bu parçalar mıknatısla kolayca bulunur ve sökülmelidir; aksi halde paslanmaz yük, karbon çeliği oranına göre kesinti alır. Kaynaklı montajlarda farklı kaliteler bir arada olabilir: 316 bir boru, 304 bir flanşa kaynatılmış olabilir. Böyle durumlarda montajı mümkünse kalite sınırından kesmek, her parçanın kendi değerinden hesaplanmasını sağlar.

Talaş ve küçük parçalar

Paslanmaz talaşı katı parçaya göre daha düşük değerlendirilir; yağ oranı ve farklı kalitelerin karışması bu farkı büyütür. Talaşlı imalat yapan atölyelerin 304 ve 316 talaşını ayrı kaplarda, süzülmüş halde toplaması değerlendirmeyi doğrudan iyileştirir. Vida, somun ve bağlantı elemanı gibi küçük paslanmaz parçalar da kalitelerine göre ayrı torbalarda tutulabilir.

316’yı korumanın en kolay yolu

Kalitesi bilinen 316 parçaları, söküm veya ayrıştırma sırasında hemen ayrı bir kasaya almak en etkili yöntemdir. Damgalı boru ve flanşlar, sertifikası olan tank parçaları ve deniz ekipmanları bu kasaya gider. Kasaya "316" etiketi koymak ve teslim sırasında bu kasayı ayrıca göstermek, kalitenin analizle doğrulanmasını kolaylaştırır ve yükün tamamının 304 olarak değerlendirilmesini önler.

Kalite belgesi olmayan yükler

Proses tesisi sökümlerinin aksine, endüstriyel mutfak ve bina yenileme kaynaklı paslanmazlarda kalite belgesi nadiren bulunur. Bu durumda kullanım yeri ve mıknatıs testiyle ön ayrım yapılır; şüpheli parçalar ayrı bir yığında toplanarak analizle doğrulanır. Analiz her parçada gerekmez: aynı kaynaktan gelen benzer parçalardan birkaç örnek kontrol edilerek yığının kalitesi hakkında güvenilir bir sonuca ulaşılabilir.

304 mü 316 mı: kısa yanıt

İki kalite dışarıdan ikiz gibi görünür, ancak 316’nın taşıdığı molibden ve ek nikel onu hem teknik hem de hurda açısından farklı bir sınıfa taşır. 316L ve 304L ise kaynak için düşük karbonlu versiyonlardır ve hurdada kendi ana kalitesiyle aynı grupta değerlendirilir. Kullanım yeri, damga ve gerektiğinde analiz, bu kaliteleri ayırmanın en güvenilir yollarıdır. Kaliteyi bilmediğiniz durumlarda parçaları mıknatıs testine göre iki yığına ayırmanız ve kullanım yerini not etmeniz, değerlendirmeyi hem hızlandırır hem de doğru satırdan hesaplanmasını sağlar. Güncel değerler için krom hurda fiyatı listesine bakabilirsiniz.

Kaynaklar

• worldstainless, paslanmaz çeliklere giriş
• Outokumpu Core serisi veri sayfası (304, 304L, 201)
• Outokumpu Supra serisi veri sayfası (316, 316L)
• Outokumpu Moda serisi veri sayfası (430)
• ASSDA, paslanmaz çeliklerde manyetiklik