DKP Hurda Nedir? DKP ile Ekstra Hurda Farkı

DKP hurda, hurda sektöründe ince, temiz, boyasız ve düşük karbonlu sac kesim ve pres artıklarına verilen sınıf adıdır. Ekstra hurda ise kalın kesitli, ağır ve temiz parçaları anlatır. İkisi de çelikhanelerin aradığı üst sınıflardır; aralarındaki fark kalınlık ve yoğunluktur. Galvanizli, boyalı veya yağlı sac DKP sayılmaz.

DKP kısaltması ne anlama geliyor?

Sahada "DKP" terimi çok yaygın olsa da kısaltmanın açılımı konusunda tek ve güvenilir bir kaynak bulunmuyor; farklı firmalar farklı açılımlar kullanıyor. Bu yüzden biz terimi açılımıyla değil, piyasadaki kullanımıyla tanımlıyoruz. Çelik ürün tarafında "DKP sac" denince genellikle soğuk haddelenmiş, düşük karbonlu, derin çekmeye uygun ince sac kastedilir. Otomotiv ve beyaz eşya gövdeleri bu tür sacların preslenmesiyle üretilir. Hurda tarafındaki DKP sınıfı da büyük ölçüde bu sacların üretim artıklarından oluşur.

Önemli olan isim değil, nitelik: DKP olarak değerlendirilecek bir yükün ince, temiz, homojen ve kaplamasız olması gerekir.

DKP hurda nereden çıkar?

DKP’nin kaynağı neredeyse her zaman üretimdir; tüketim sonrası hurda nadiren bu sınıfa girer.

• Otomotiv yan sanayi: Kapı, tavan, çamurluk ve braket gibi parçaları basan pres hatlarından çıkan kesim artıkları ve iskeletler.
• Beyaz eşya üretimi: Buzdolabı, çamaşır makinesi ve fırın gövdesi presleri.
• Metal eşya ve mobilya: Raf, dolap ve çelik mobilya üreticilerinin kesim artıkları.
• Lazer ve giyotin kesim atölyeleri: Levhadan parça kesildikten sonra kalan temiz sac iskeletleri.

İstanbul’da bu tür artıklar ağırlıklı olarak İkitelli OSB gibi metal işleme kümelerinden, Kocaeli’de ise Gebze ve Çayırova’daki otomotiv tedarik sanayisinden çıkar. Bu bölgelerdeki çalışma biçimimizi Başakşehir hurdacı ve Kocaeli sayfalarında anlattık.

DKP ile ekstra hurda arasındaki fark

İki sınıf da çelikhanelerin tercih ettiği temiz hurdalardır. DKP’yi değerli kılan homojenliği ve öngörülebilir bileşimi, ekstrayı değerli kılan ise yoğunluğudur. Ark ocağında hurda belirli bir reçeteye göre şarj edilir: kalın parçalar ocağın dibinde yavaş erirken ince sac hızla erir. İki sınıfın doğru oranda karıştırılması enerji tüketimini ve döküm süresini doğrudan etkiler. Bu yüzden çelikhaneler sınıfları ayrı ayrı fiyatlar.

Hangi sac DKP sayılmaz?

Sahada en sık karşılaştığımız yanılgı, "ince ve temiz görünen her sacın DKP olduğu" düşüncesidir. Aşağıdaki durumlar sacı DKP sınıfının dışına çıkarır:

• Galvanizli sac: Çinko kaplama nedeniyle ayrı fiyatlanır. Yüzeyi mat gri ve çoğu zaman beneklidir.
• Boyalı sac: Toz boya veya yaş boya uygulanmış kesimler ayrı tutulmalıdır.
• Yağlı pres artıkları: Pres sonrası yüzeyde kalan yağ, özellikle büyük miktarlarda kesinti nedenidir.
• Ömrünü tamamlamış ekipman kasaları ve kaporta: Pano gövdeleri, makine muhafazaları, kullanılmış beyaz eşya ve araç kaportası ince sac olsa da boyalıdır ve içlerinde motor, kablo, plastik, cam bulunur; bu yüzden ince (karışık) demir grubuna girer.
• Yoğun paslı sac: Uzun süre açıkta kalmış sacın pası tartıda ağırlık olarak görünür ama metal vermez.

DKP’yi tanımlayan şey kalınlıktan çok temizlik ve homojenliktir.

Balyalı mı, dökme mi teslim etmeli?

DKP hacimli bir malzemedir: birkaç ton artık, bir kamyon kasasını kolayca doldurur ama aracın taşıma kapasitesine yaklaşmaz. Bu yüzden düzenli artık çıkaran tesislerde balya presi kullanılması yaygındır. Balyalanmış DKP aynı araçla çok daha fazla taşınır, yükleme hızlanır ve kantarda tartım kolaylaşır. Balyalamanın tek şartı, balyaya yalnızca DKP girmesidir. Boyalı veya galvanizli bir parça balyanın içine girerse, balyanın tamamı alt sınıftan hesaplanabilir; balya açılmadan içerik kontrol edilemediği için bu risk büyüktür.

Balya presi olmayan küçük atölyelerde ise artıkları kasalarda veya big bag çuvallarda biriktirmek, dökme yüklemeye göre daha düzenli bir teslim sağlar.

Galvanizli DKP ayrı tutulmalı mı?

Evet. Bazı üretim hatları hem kaplamasız hem galvanizli sac işler. Bu hatların sonunda iki ayrı kasa kullanmak en basit çözümdür. Galvanizli artık kendi başına değerlendirilebilir; ancak kaplamasız DKP’nin içine karıştığında DKP yükünün sınıfını düşürür. Kaplamayı ayırt etmek için yüzeye bakmak çoğu zaman yeterlidir; emin olunamayan durumlarda partiden numune ile kontrol yaparız.

Diğer demir sınıfları kısaca

DKP ve ekstranın dışında demir hurdası; kalın demir, ince (karışık) demir, demir talaşı, pik ve döküm demir ile inşaat demiri gibi sınıflara ayrılır. Bu sınıfların tanımlarını, kantar fişinin nasıl okunacağını ve ton hesabını demir hurdası sınıfları sayfasında ayrıntılı anlattık. Konstrüksiyon ve alaşımlı çelikler ise çelik hurdası sayfasında yer alıyor.

İşletmeler için ayrıştırma düzeni

Düzenli sac artığı çıkan tesislerde DKP’nin değerini korumanın yolu, artığı oluştuğu yerde ayırmaktır:

1. Her pres veya kesim hattının sonuna etiketli kasa koyun: kaplamasız, galvanizli, boyalı.
2. Talaşı ve yağlı parçaları sac artığından ayrı biriktirin.
3. Kasaları kapalı veya üstü örtülü bir alanda tutun; yağmur pas ve nem demektir.
4. Balya presi varsa her balyayı tek tip malzemeyle doldurun.
5. Her toplamada kantar fişini ve sınıf dağılımını kayıt altına alın.

Bu düzen kurulduğunda hangi artığın hangi sınıfa girdiği tartımdan önce bellidir; teklif süreci kısalır ve sürpriz kesintiler ortadan kalkar. Düzenli toplama modelini kurumsal hurda yönetimi sayfasında anlattık.

Fiyat neye göre değişir?

DKP’nin fiyatı da diğer demir sınıfları gibi yurt içi çelikhanelerin hurda alım fiyatlarına bağlıdır. Türkiye’de ham çeliğin büyük bölümü elektrik ark ocaklarında hurdadan üretilir ve ülke dünyanın en büyük hurda ithalatçısıdır; BIR’in verilerine göre 2024’te Türkiye’nin ham çelik üretiminin yaklaşık yüzde 70’i ark ocaklarında gerçekleşti. Bu yüzden ithal hurda fiyatları, navlun ve dolar kuru yurt içindeki DKP fiyatına da yansır. Güncel değerleri demir hurda fiyatları listesinde görebilirsiniz.

Alıcı DKP yükünde neye bakar?

DKP olarak teklif edilen bir yükte kontrol genellikle birkaç noktada yoğunlaşır:

• Kaplama: Yükün içinden rastgele parçalar alınır ve yüzeyleri incelenir. Galvaniz, boya veya plastik film varsa parça ayrılır.
• Yağ: Pres artıklarında yüzeyde ince bir yağ filmi olağandır; damlayan, birikmiş yağ ise kesinti nedenidir.
• Pas: Hafif yüzey pası çoğu zaman sınıfı değiştirmez; pul pul dökülen pas ise ağırlık kaybı demektir.
• Karışık metal: Mıknatısla taranan yükte tutmayan parçalar alüminyum, paslanmaz veya pirinç olabilir; bunlar ayrılır.
• Yabancı madde: Palet parçası, ambalaj, eldiven ve çöp yükten çıkarılır.

Kontrolün tartımdan önce ve satıcının gözü önünde yapılması, kesinti varsa gerekçesinin açıkça görülmesini sağlar.

Lazer kesim iskeletleri ve küçük parçalar

Lazer ve CNC kesim atölyelerinden çıkan sac iskeletleri genellikle temiz ve boyasızdır; bu yüzden DKP’ye çok yakındır. Ancak iki noktaya dikkat etmek gerekir. Birincisi, aynı atölyede paslanmaz ve alüminyum levha da kesiliyorsa iskeletler karışabilir; paslanmaz iskelet DKP yüküne girerse kendi değerini kaybeder. İkincisi, çok küçük kesim parçaları (pul, rondela artığı) hacim olarak az yer kaplasa da kasanın dibinde birikir ve diğer metallerle kolayca karışır. Bu parçaları ayrı bir kapta toplamak hem kontrolü hem de değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Kalınlık sınırı nerede başlar?

DKP ile kalın demir arasındaki sınır için herkesin kabul ettiği tek bir milimetre değeri yoktur; alıcı tesislerin şartnameleri farklı olabilir. Pratikte DKP denince elle bükülebilen ince sac artıkları anlaşılır. Kalınlaştıkça parça önce kalın demir, ardından ekstra sınıfına yaklaşır. Sınırda kalan yüklerde en doğrusu, kalınlık dağılımını fotoğraflarla göstermek ve sınıfı tartımdan önce birlikte netleştirmektir.

DKP fiyatını takip ederken

DKP satırı, demir listesinin en üst sıralarında yer alır ve çelikhanelerin hurda alım fiyatlarıyla birlikte hareket eder. Düzenli artık çıkaran bir tesisseniz fiyatı tek bir güne bakarak değil, birkaç haftalık seyri izleyerek değerlendirmek daha sağlıklıdır. Listedeki Değişim sütunu bir önceki güncellemeye göre yönü, Güncelleme sütunu ise değerin tarihini gösterir. Büyük partilerde fiyatın hangi günün listesine göre hesaplanacağını teklif aşamasında yazılı olarak netleştirmek, iki taraf için de belirsizliği azaltır. Toplama sıklığını da depolama alanınıza göre planlamak gerekir: kasalar dolup taşarsa artık karışmaya ve açıkta paslanmaya başlar.

Küçük atölyeler için pratik öneri

Balya presi veya geniş depolama alanı olmayan küçük atölyelerde de DKP’nin değerini korumak mümkündür. Kesim artıklarını tezgâhın yanında duran tek bir kasada toplamak yerine, kaplamasız sac için bir kasa, boyalı ve galvanizli parçalar için ikinci bir kasa kullanmak yeterlidir. Kasalar dolduğunda fotoğrafını göndermeniz, toplama gününü planlamamız için yeterli bilgi sağlar. Çıkışı görece yavaş ama düzenli olan atölyelerde artığı birkaç hafta biriktirip toplu teslim etmek, nakliye maliyetini kilo başına düşürür ve birim fiyata olumlu yansır. Sanayi sitelerinde yan yana çalışan atölyelerin toplama günlerini aynı güne denk getirmesi de aynı etkiyi yaratır. Çalışma modelimiz işletmelere ve toplu, endüstriyel miktarlara göre kurulu olduğu için evsel ya da bireysel küçük miktarlara hizmet veremiyoruz.

DKP satarken akılda kalması gerekenler

DKP, demir hurdası içinde temizliği ve homojenliğiyle öne çıkan bir sınıftır; ama her ince sac DKP değildir. Kaplama, boya, yağ ve karışıklık sınıfı belirleyen asıl etkenlerdir. Artığı kaynağında ayırmak, balyaya yalnızca kaplamasız sac koymak ve galvanizli kesimleri ayrı tutmak, DKP’nin kendi değerinden hesaplanmasını sağlar.

Kaynaklar

• BIR, World Steel Recycling in Figures 2020–2024
• TCMB, gösterge niteliğindeki döviz kurları