Kurumsal hurda yönetimi, düzenli hurda çıkışı olan işletmeler için sahaya kasa veya konteyner yerleştirme, hurdayı kaynağında ayrıştırma, planlı toplama, kantar tartımı, belgelendirme ve dönemsel raporlamayı tek bir düzende birleştiren bir modeldir. Amaç, hurdanın sahada birikmeden, doğru sınıflarda ve belgeli olarak değerlendirilmesidir.
İstanbul’da bu işleri özellikle Tuzla OSB ve tersaneler, İkitelli OSB ve Beylikdüzü OSB çevresindeki tesislerde; il dışında ise Gebze ve Dilovası ile Çorlu ve Çerkezköy sanayi bölgelerinde proje bazında planlıyoruz.
- Pres, kesim ve talaşlı imalat artığı çıkan üretim tesisleri
- Ambalaj atığı ve metal hurda biriken lojistik depoları
- Bakım ve modernizasyon çalışmalarından düzenli hurda çıkan sanayi kuruluşları
- Birden fazla şubesi veya şantiyesi olan zincir işletmeler ve müteahhitler
Her işletmenin hurda profili farklıdır; bu yüzden model, işletmenin üretimine göre kurulur:
- Hurda envanteri: Hangi malzemeler, hangi miktarlarda ve hangi noktalarda çıkıyor?
- Toplama noktaları: Her üretim hattının veya bölümün yanına hangi kasanın konacağı belirlenir; bakır ve kablo, alüminyum, paslanmaz, demir, talaş ve ambalaj ayrı kaplarda toplanır.
- Toplama sıklığı: Hurdanın oluşma hızına ve depolama alanına göre haftalık, aylık veya doluluk bazlı toplama planlanır.
- Fiyatlama yöntemi: Hangi günün fiyat listesinin esas alınacağı ve sınıf tanımları yazılı olarak belirlenir.
- Raporlama: Dönemsel tartım özetleri ve sınıf dağılımı raporlanır.
Hurdanın oluştuğu yerde ayrıştırılması, değerin korunmasının en etkili yoludur. Karışık toplanan hurda en sorunlu bileşenine göre değerlendirilirken ayrı toplanan her sınıf kendi değerinden hesaplanır. Kaynağında ayrıştırma ayrıca sahadaki düzeni ve iş güvenliğini iyileştirir, toplama süresini kısaltır. Ayrıştırmanın mantığını hurda toplama ve ayrıştırma sayfasında, demir sınıflarını DKP hurda nedir? yazısında anlattık.
Atık Yönetimi Yönetmeliği, atığı üreten işletmeye bazı yükümlülükler getirir: atıklarını izin veya çevre lisansı olan tesislere göndermek, gerektiğinde ulusal atık taşıma formu kullanmak ve atıkları geçici depolama süreleri içinde yönetmek bunlar arasındadır. Metal hurdaların çoğu tehlikesiz atık sayılırken atık aküler, tehlikeli maddeyle kirlenmiş metaller ve yağ içeren kablolar tehlikeli atık kodlarındadır. Tehlikeli atıkların karayoluyla taşınması lisanslı araçlarla yapılır ve Mobil Atık Takip Sistemi (MoTAT) üzerinden izlenir. Modeli kurarken hangi kalemlerin hurda olarak tarafımızdan alınacağını, hangilerinin lisanslı tehlikeli atık firmalarına yönlendirileceğini açıkça ayırıyoruz.
Kurumsal toplamada hurda bedeli, sınıf bazında tartılan net ağırlık ve anlaşmada belirlenen fiyat yöntemiyle hesaplanır. Fiyat yöntemi işletmenin ihtiyacına göre belirlenir: her toplamanın o günkü tarihli listeye göre hesaplanması, belirli bir dönemin ortalamasının esas alınması veya tonaj ve sıklığa bağlı bir modelin kurulması gibi seçenekler konuşulabilir. Konteyner yerleşimi, sık toplama veya sahada ayrıştırma gibi hizmetler hurda bedelinden mahsup edilebilir ya da ayrı belirtilebilir; model projeye göre belirlenir ve yazılı anlaşmada yer alır.
- Her toplama: Kantar fişi (brüt, dara, net), sınıf bazında tartım kaydı, sevk irsaliyesi veya e-irsaliye.
- Faturalandırma: Satıcı işletme fatura düzenler; metal hurda teslimleri KDV Kanunu md. 17/4-g uyarınca istisnadır. İşletme istisnadan vazgeçmişse KDV hesaplanır ve alıcı olarak tebliğdeki oranda tevkifat uygularız.
- Dönemsel rapor: Malzeme türüne ve sınıfına göre toplanan miktarların özeti; işletmenin atık kayıtları ve sürdürülebilirlik raporlaması için kullanılabilir.
- Tehlikeli atıklar: Lisanslı firmalara yönlendirilen kalemlerin belgeleri ayrıca dosyalanır.
Sektör | Tipik hurda | Öneri |
|---|
Otomotiv yan sanayi | Pres artığı (DKP), talaş, kalıp çeliği | Balyalama ve kaplamasız-galvanizli ayrımı |
Makine imalatı | Talaş, alaşımlı çelik, döküm | Talaşları türe göre ayrı kaplar |
Elektrik-elektronik üretimi | Kablo, bakır bara, pirinç | Kablo tiplerine göre ayrım |
Gıda ve kimya | Paslanmaz boru, tank, vana | Kalite bazında (304, 316) toplama |
Lojistik ve depolama | Karton, streç, raf, palet | Ambalaj ve metal ayrı noktalar |
İnşaat ve müteahhitlik | İnşaat demiri, profil, kablo | Şantiye bazında konteyner |
Toplama ekipmanı malzemenin türüne ve miktarına göre seçilir. Talaş için sızdırmaz ve kapaklı kaplar, kablo ve bakır için kilitlenebilir kasalar, hacimli demir ve sac için açık konteynerler, karton ve streç için kafes veya balya alanı kullanılabilir. Kasaların forkliftle taşınabilir olması ve üzerinde malzeme türünü gösteren net bir etiket bulunması, sahadaki karışıklığı önler.
Yeni bir modele geçerken ilk toplamalar genellikle en çok düzeltme gerektiren dönemdir: kasaların yerleri, etiketler ve toplama sıklığı sahadaki gerçek duruma göre ayarlanır. İlk birkaç toplamada sınıf dağılımını ve kesinti nedenlerini raporlayarak hangi noktada karışıklık olduğunu birlikte görürüz. Bu geri bildirim, üretim ekiplerinin ayrıştırma alışkanlığını hızla oturtmasına yardımcı olur.
İyi işleyen bir kurumsal modelin birkaç basit göstergesi vardır. Sınıf dağılımı, toplanan hurdanın ne kadarının üst sınıflardan değerlendirildiğini gösterir. Kesinti oranı, yabancı madde, yağ veya karışık metal nedeniyle uygulanan kesintilerin toplam içindeki payıdır; düşmesi ayrıştırmanın iyileştiğini gösterir. Toplama düzenliliği, kasaların taşmadan ve planlanan aralıklarla boşaltılıp boşaltılmadığını ortaya koyar. Bu göstergeleri dönemsel raporlarda birlikte izlemek, modelin hangi noktada iyileştirilebileceğini açıkça gösterir ve hem işletmenin hem de bizim işimizi kolaylaştırır.
Zincir işletmelerde ve birden fazla şantiyesi olan müteahhitlerde her lokasyonun hurda profili ve toplama ihtiyacı farklı olabilir. Bu durumda tek bir anlaşma çerçevesinde lokasyon bazında toplama planı, ayrı kantar kayıtları ve lokasyon bazında raporlama kurgulanabilir. Böylece hangi tesisten veya şantiyeden ne kadar hurda çıktığını ve nasıl değerlendirildiğini ayrı ayrı izleyebilir, merkezi raporlamada tüm lokasyonların toplamını görebilirsiniz.
Kurumsal sahalarda çalışırken tesisin iş güvenliği kurallarına, giriş prosedürlerine ve araç trafiği düzenine uyarız. Konteynerlerin yerleşim noktaları forklift ve yaya trafiğini engellemeyecek şekilde seçilir; kasaların taşıma kapasitesi ve devrilme riski kontrol edilir. Talaş kaplarının sızdırmaz olması ve yağlı talaşın zemine sızmaması için önlem alınır.
Hurda profili üretimle birlikte değişir. Bu yüzden modeli dönemsel raporlar üzerinden birlikte gözden geçiriyor; toplama sıklığını, kasa sayısını ve ayrıştırma düzenini gerektiğinde güncelliyoruz. Üretimde yeni bir hat devreye girdiğinde veya bir ürün grubu sonlandığında hurda türleri ve miktarları değişir; bu değişiklikleri önceden paylaşmanız, kasa düzeninin ve toplama planının zamanında uyarlanmasını sağlar.
Bu sayfadaki mevzuat bilgileri genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez. Güncel ve bağlayıcı metin için resmî kaynaklara bakın: