430 ve 201 Paslanmaz Hurdası: Mıknatıs Testi Neden Yanıltır?

430 paslanmaz nikel içermeyen ferritik bir kalitedir ve mıknatısı belirgin şekilde tutar. 201 paslanmaz ise nikelin bir kısmı yerine mangan ve azot kullanılan östenitik bir kalitedir; tavlı halde mıknatısı tutmaz. Bu yüzden mıknatıs testi 201’i 304 sanmanıza, 430’u ise sıradan demir sanmanıza yol açabilir. İki kaliteyi doğru ayırmak için mıknatısın yanında kullanım yeri, yüzey, damga ve gerektiğinde XRF analiz birlikte değerlendirilir.

Mıknatıs aslında neyi ölçer?

Mıknatıs paslanmazın kalitesini değil, kristal yapısını gösterir. Paslanmaz çelikler iç yapılarına göre üç ana gruba ayrılır:

• Östenitik: 304, 316 ve 201 bu gruptadır. Tavlı halde mıknatısı tutmaz.
• Ferritik: 430 ve 409 gibi kaliteler. Mıknatısı tutar.
• Martensitik: 410 ve 420 gibi bıçak ve takım kaliteleri. Mıknatısı tutar.

Hurdanın değerini belirleyen ise yapı değil, bileşimdir: özellikle nikel, krom ve molibden oranı. Mıknatıs bu oranlar hakkında doğrudan bilgi vermez. 201 ile 304 aynı gruptadır ama nikel içerikleri çok farklıdır. 430 ile karbon çeliği mıknatısa aynı tepkiyi verir ama biri yaklaşık yüzde on altı ile on sekiz krom içerir, diğeri içermez.

Bu yazı yalnızca bu iki kaliteye odaklanıyor. 304 ile 316 ayrımını 304 ve 316 paslanmaz farkı yazısında, paslanmaz sınıflarının tamamını krom hurdası çeşitleri sayfasında anlattık.

430 paslanmaz: krom var, nikel yok

430, krom oranı 304’e yakın olan ama nikel içermeyen ferritik bir kalitedir. Nikel olmadığı için üretimi ucuzdur ve korozyon direnci iç mekân kullanımı için yeterlidir. Bu nedenle beyaz eşyada ve dekoratif uygulamalarda çok yaygındır.

Sahada 430 ile en sık şu yerlerde karşılaşırsınız:

• Çamaşır ve bulaşık makinesi iç tamburları ve panelleri
• Davlumbaz, aspiratör ve fırın kaplamaları
• Endüstriyel mutfakta tezgâh altı yan paneller, raf ve dolap gövdeleri
• Asansör kabin ve dekoratif kaplama sacları

430 hurdanın en büyük riski demirle karışmasıdır. Mıknatısa yapıştığı için depoda kolayca demir yığınına atılır. Oysa krom içeriği nedeniyle demirden ayrı bir sınıftır. Tersi de olur: ince 430 sac, parlak yüzeyi yüzünden 304 sanılıp nikelli paslanmaz yüküne konabilir. Her iki durumda da partinin değerlendirmesi bozulur.

201 paslanmaz: görünüşte 304, bileşimde başka

201, 200 serisi denen mangan-krom-azot alaşımlı paslanmazlardandır. Nikel oranı 304’e göre belirgin şekilde düşüktür; östenitik yapıyı korumak için mangan ve azot eklenir. Sonuç: dışarıdan 304’e çok benzeyen, mıknatısı tutmayan, parlak ama nikel içeriği düşük bir malzeme.

201 genellikle şu ürünlerde görülür:

• Ucuz mutfak gereçleri, tencere-tava setleri ve servis ekipmanları
• Dekoratif boru, korkuluk, merdiven ve vitrin profilleri
• Mobilya ayakları ve ofis ekipmanı aksesuarları
• Bazı ithal ekonomik endüstriyel mutfak ürünleri

201’in yanıltıcı yanı şudur: mıknatıs testi geçer, yüzey 304 gibidir, yük "304" diye ayrılır. Analizde mangan yüksek, nikel düşük çıktığında sınıf değişir. 200 serisinin içinde nikeli daha da düşük kaliteler de vardır; bunlar da aynı şekilde görünür.

Mıknatıs testi hangi durumlarda yanıltır?

Tablodaki son satır ayrıca önemlidir: krom kaplı demir parçalar paslanmaz değildir. Kaplama çizildiğinde altındaki gri çelik görünür. Kaplamalı parçaları paslanmaz yükünden ayrı tutun.

Sahada 430 ve 201’i ayırmak için adımlar

Mıknatısı tek başına karar aracı olarak değil, ilk eleme aracı olarak kullanın. Pratikte şu sıra iyi çalışır:

1. Mıknatısla iki gruba ayırın. Tutanlar (430 adayı, martensitik veya kaplamalı çelik) bir yana, tutmayanlar (304, 316, 201 adayı) diğer yana.
2. Tutanlarda yüzeye bakın. Kesik kenarda pas veya kaplama altında gri metal görüyorsanız karbon çeliğidir. Kenar da parlak ve paslanmamışsa 430 adayıdır.
3. Tutmayanlarda kaynağı düşünün. Ürün beyaz eşya, ucuz mutfak gereci veya dekoratif boru ise 201 ihtimali yüksektir. Ağır hizmet endüstriyel mutfak ekipmanı, tank veya proses borusu ise 304 veya 316 ihtimali yüksektir.
4. Damga ve etiket arayın. Sac rulosundan kalan bobin etiketi, boru üzerindeki baskı veya üretici plakası çoğu zaman kaliteyi söyler.
5. Şüpheli grubu ayrı tutun. Emin olamadığınız parçaları 304 yüküne karıştırmayın; ayrı bir torba veya kasada bekletin.
6. Analizle netleştirin. Büyük partilerde ve şüpheli gruplarda XRF analizi nikel, krom ve mangan oranını dakikalar içinde gösterir.

Kıvılcım testi ve kimyasal nikel testi damlaları gibi yöntemler de kullanılır; ancak deneyim ister ve kesin sonuç vermeyebilir. Ticari bir partide en güvenilir yöntem analizdir.

XRF sonucunda neye bakılır?

El tipi XRF cihazı parçanın yüzeyinden birkaç saniyede element oranlarını okur. Paslanmaz ayrımında üç değer belirleyicidir:

• Nikel: 304 ve 316’da belirgin, 201’de düşük, 430’da ihmal edilebilir düzeydedir.
• Mangan: 201 ve diğer 200 serisi kalitelerde yüksektir. Yüksek mangan ve düşük nikel birlikte görülüyorsa parça büyük olasılıkla 200 serisidir.
• Molibden: 316’yı 304’ten ayırır; 430 ve 201’de genellikle bulunmaz.

Ölçümün doğru olması için yüzeyin temiz olması gerekir. Boya, folyo, yağ veya kaplama varsa ölçüm noktası hafifçe zımparalanır. Tek bir parçadan alınan ölçüm bütün yükü temsil etmez; bu yüzden farklı ürün gruplarından birkaç numune ölçmek gerekir.

Neden ayrı tutmak gerekir?

Paslanmaz hurdasının değerini büyük ölçüde nikel içeriği belirler. 304, yaklaşık yüzde sekiz nikel içerir; 430 neredeyse hiç içermez; 201 ise ikisinin arasında, 304’e göre çok daha düşük bir orandadır. Bu üç malzeme aynı yükte olduğunda alıcı ya analizle sınıflara ayırır ya da yükün tamamını düşük sınıftan hesaplar.

Nikelin paslanmaz değerindeki etkisini nikel hurda fiyatları sayfasında, güncel paslanmaz satırlarını ise krom hurda fiyatları sayfasında görebilirsiniz. Fiyat rakamlarını bu yazıda vermiyoruz; çünkü günlük değişir ve sınıfa göre ayrışır.

Ayrı tutmanın bir başka faydası da şeffaflıktır. Her malzeme sınıfını ayrı tartıyor, kantar fişinde brüt, dara ve net ağırlığı sınıf bazında gösteriyoruz. Yük baştan ayrıldığında bu fişi okumak ve kendi kayıtlarınızla karşılaştırmak kolaylaşır.

Endüstriyel mutfak ve beyaz eşya hurdasında özel durum

Otel, hastane, yemek fabrikası ve okul mutfaklarından çıkan ekipman genellikle karışık kalitededir. Aynı tezgâhın üst tablası 304, yan panelleri 430, ayakları 201 olabilir. Bulaşık makinesi gövdesi 304 iken iç rafları farklı bir kalite olabilir. Ayrıca bu ekipmanlarda motor, kompresör, rezistans, plastik ve elektronik aksam da bulunur.

Bu tür partilerde iki yol vardır: ekipmanı bütün halde satmak veya sökümle sınıflara ayırmak. Hangisinin mantıklı olduğu miktara, ekipmanın durumuna ve sahadaki zamana bağlıdır. Mutfak ekipmanı alımı için endüstriyel mutfak malzemeleri alımı sayfasında süreci anlattık.

Hazırlık önerileri

• 430 ve diğer mıknatıs tutan paslanmazları demir yığınından uzak, ayrı kasada tutun.
• 201 olduğunu bildiğiniz veya tahmin ettiğiniz ürünleri 304 yükünden ayırın ve üzerine not düşün.
• Plastik, ahşap, cam ve motor gibi yabancı parçaları sökün; sökülemiyorsa fotoğrafta belirtin.
• Bobin etiketi, tedarikçi irsaliyesi veya malzeme sertifikası varsa saklayın; kaliteyi teyit etmeyi hızlandırır.

Yalnızca işletmelerden ve genel kural olarak tonajlı partiler halinde alım yapıyoruz; daha küçük miktarları ton düzeyine ulaşana kadar biriktirmenizi öneriyoruz. Paslanmaz yükünüzün fotoğraflarını ve yaklaşık tonajını teklif al formuyla gönderirseniz aynı iş günü içinde dönüş yapar, gerekirse yerinde analizle sınıfları birlikte netleştiririz. İşletmelerden alım akışının tamamı hurda alımı sayfasında.

Kaynaklar

• BSSA, 18/8, 18/10 ve 18/0 paslanmaz kaliteleri
• Outokumpu, Core 201/4372 östenitik paslanmaz