Şantiye Hurdası Yönetimi: İnşaat Demiri, Kalıp ve Kablo Artığı

Şantiye hurdasını doğru yönetmenin yolu, hurdayı inşaat fazlarına göre öngörmek ve her ana sınıfı ayrı kapta toplamaktır. İnşaat demiri kırpıntısı açık konteynerde, kablo artığı kilitli kasada, alüminyum ve sac kesim artığı ayrı bir noktada biriktirilirse her biri kendi sınıfından hesaplanır. Karışık bir yığın ise hem değer kaybettirir hem de sahada iş güvenliği riski yaratır.

Şantiyede hangi hurda çıkar?

Bir bina veya sanayi yapısı şantiyesinde hurda, inşaatın ilerleyişine göre farklı kaynaklardan gelir:

• İnşaat demiri artıkları: Kesim ve büküm artıkları, filiz fazlaları, hatalı bükülmüş çubuklar, bağ teli
• Metal kalıp ve iskele elemanları: Hasarlı çelik kalıp panelleri, dikmeler, iskele boruları ve bağlantı parçaları
• Kablo artıkları: Şantiye elektriği, tesisat çekimi sırasındaki kesim artıkları, makara sonları
• Alüminyum: Doğrama ve cephe profili kesim artıkları
• Sac ve profil: Trapez sac, galvaniz kanal ve kutu profil artıkları
• Ambalaj: Karton, streç ve plastik ambalaj

Bu kalemlerin her birinin fiyat satırı farklıdır. Demir için hurda demir fiyatları, alüminyum için hurda alüminyum fiyatları sayfasına bakabilirsiniz.

Fazlara göre hurda profili

Şantiye hurdası sabit bir akış değildir; kaba inşaatta demir yoğundur, ince işlerde çeşitlenir, kapanışta ise hacimli kalemler öne çıkar.

Demir artığını temiz tutmak

İnşaat demiri artığı çoğu zaman şantiyenin en büyük hurda kalemidir ve en çok kirlenen kalemidir. Beton parçası, toprak, ahşap kalıp parçası ve plastik paspayı ile karışan demir, tartımda bu yabancı maddelerin payıyla değerlendirilir.

• Kesim alanının yanına sabit bir demir konteyneri yerleştirin.
• Beton bulaşmış parçaları mümkünse ayrı bir yığında tutun.
• Ahşap ve plastik paspaylarını konteynere atmayın.
• Bağ teli ve küçük kırpıntıları torbada değil, doğrudan konteynerde toplayın.

Demir sınıflarının nasıl ayrıldığını demir hurdası türleri sayfasında anlattık. Kesim ve büküm atölyesi şantiyede kuruluysa artık miktarı da düzenli takip edilebilir; beklenenden fazla kırpıntı çıkması, kesim planında veya siparişte bir sorun olduğunun erken işaretidir. Bu takip, hurdayı bir maliyet göstergesi olarak kullanmanın en basit yoludur.

Kalıp ve iskele: ikinci el mi, hurda mı?

Metal kalıp ve iskele elemanları hurdaya gitmeden önce bir eleme gerektirir. Düz, deforme olmamış ve bağlantı noktaları sağlam elemanlar başka bir şantiyede yeniden kullanılabilir. Yırtılmış, ezilmiş, kaynak yerleri çatlamış veya ağır korozyona uğramış elemanlar ise hurda olarak değerlendirilir. İkinci el kullanım güvenlik açısından da önemlidir: hasarlı bir iskele elemanının yeniden kullanılmasındansa hurdaya ayrılması doğrudur.

Şantiye kapanışında elden çıkarılan yaşam ve depo konteynerleri de benzer bir eleme ister; bunu konteyner alım satımı sayfasında anlattık.

Kablo artığı: küçük hacim, yüksek değer

Kablo artıkları hacim olarak küçük ama değer olarak şantiyenin en yoğun hurdasıdır. Bu yüzden açık alanda bırakılmamalı, kilitli bir kasada ve tipine göre (enerji kablosu, ince tesisat kablosu, zayıf akım kablosu) ayrı toplanmalıdır. Kablonun sahada soyulup soyulmaması sorusunu kablo soymak mı, satmak mı? yazısında ele aldık; kısa cevap, yakma kesinlikle bir seçenek değildir.

Taşeron hurdası kime ait?

Şantiyelerde sık yaşanan bir anlaşmazlık, hurdanın sahipliğidir. Demiri ana yüklenici almışsa ama kesimi taşeron yapıyorsa, kesim artığı kime aittir? Kabloyu elektrik taşeronu getirmişse makara sonları kimin hesabına satılır? Bu sorular iş başlamadan alt yüklenici sözleşmelerinde yanıtlanmalıdır:

• Hangi malzemenin hurdası hangi tarafa ait?
• Hurdanın satışı kimin adına ve hangi belgeyle yapılacak?
• Kaplar kimin sorumluluğunda, kim boşalttıracak?

Belirsizlik kalırsa hurda şantiyede bekler, karışır ve değer kaybeder. Pratikte en sorunsuz yöntem, şantiyedeki tüm hurdanın tek bir tarafın sorumluluğunda toplanması ve satış gelirinin, varsa, sözleşmedeki oranla paylaştırılmasıdır. Böylece kaplar tek elden yönetilir, toplama tek bir takvimle yapılır ve kantar fişleri tek dosyada birikir.

Şantiyede düzen ve iş güvenliği

Dağınık hurda, şantiyede takılma, kesilme ve düşen cisim riskini artırır. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, birden fazla işverenin aynı çalışma alanını paylaştığı durumlarda işverenlerin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinde iş birliği yapmasını ve birbirlerini risklerden haberdar etmesini öngörür. Hurda toplama noktalarının yeri, araç giriş saatleri ve vinç kullanımı bu koordinasyonun parçası olarak planlanmalıdır.

• Kapları yürüme ve araç yollarının dışına yerleştirin.
• Kesim alanından konteynere taşıma mesafesini kısa tutun.
• Hurda aracının giriş ve manevra alanını şantiye trafik planına ekleyin.
• Konteyner değişimini beton dökümü veya yoğun vinç saatleriyle çakıştırmayın.

Belge düzeni ve şantiye dosyası

Şantiye hurdası satışı da diğer işletme satışları gibi belgelenir. Hurdayı satan taraf fatura düzenler, taşıma sevk irsaliyesi veya e-irsaliye ile yapılır, tonajlı yüklerde kantar fişi miktarın dayanağıdır. Şantiyede bu belgelerin dağılmaması için birkaç basit kural işe yarar:

• Her teslimin kantar fişi, irsaliye ve fatura kopyası aynı klasörde, şantiye adıyla tutulur.
• Kantar fişinde her malzeme sınıfının ayrı satırda yazıldığı kontrol edilir.
• Birden fazla şantiyesi olan yüklenicilerde belgeler şantiye bazında ayrılır; böylece hangi projeden ne kadar hurda çıktığı görülür.
• Taşeron adına yapılan satışlar, sözleşmedeki sahiplik maddesine uygun olarak taşeronun belgesiyle yapılır.

Bu dosya, proje maliyet analizinde de işe yarar: hangi fazda ne kadar demir artığı çıktığını bilmek, bir sonraki projede kesim planını ve sipariş miktarını iyileştirmek için iyi bir veridir.

Şantiye kapanışı

Kapanış, şantiye hurdasının en hacimli ve en dağınık dönemidir. Geçici elektrik tesisatı sökülür, iskele ve kalıplar toplanır, yaşam ve depo konteynerleri elden çıkarılır, depo alanında kalan malzeme ayıklanır. Bu aşamayı tek bir planla yürütmek, birçok küçük toplama yerine birkaç planlı sevkiyatla işi bitirmeyi sağlar.

• Geri kullanılacak malzemeyi (sağlam kalıp, iskele, kablo makarası) önce ayırın.
• Geçici tesisattan çıkan kabloları kilitli kasada toplayın.
• Konteynerlerin içini boşaltın ve elektrik bağlantılarını ayırın.
• Kalan hurdayı sınıflarına göre son bir kez ayrıştırın.

Şantiye hurdasını adım adım planlamak

1. İnşaat programından her fazın tahmini hurda profilini çıkarın.
2. Kap sayısını ve yerini şantiye yerleşim planına işleyin.
3. Taşeron sözleşmelerine hurda sahipliği maddesini ekleyin.
4. Kapları malzeme türüyle etiketleyin, kablo kasasını kilitli tutun.
5. Toplama sıklığını faza göre belirleyin; kaba inşaatta daha sık, ince işlerde doluluk bazlı.
6. Her teslimde kantar fişi ve sevk irsaliyesini şantiye dosyasına ekleyin.
7. Kapanışta kalıp, iskele ve konteynerler için ikinci el ve hurda ayrımını yapın.

Biz şantiye hurdasında her malzeme sınıfını ayrı tartıyor, kantar fişini sınıf bazında düzenliyor ve faturalı ödemeyi tartım sonrası aynı gün EFT ile yapıyoruz. Küçük partiler şantiyede birikip ton düzeyine ulaşınca alınır; bu yüzden kap düzenini doğru kurmak toplama sayısını da azaltır. Sahada ayrıştırma desteği için hurda toplama ve ayrıştırma sayfasına, kap tipi seçimi için hurda konteyneri seçimi yazısına bakabilirsiniz.

Şantiyenizin bulunduğu fazı, birkaç fotoğrafı ve yaklaşık tonajı paylaşın; toplama planını birlikte çıkaralım: teklif al.

Kaynaklar

• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (mevzuat.gov.tr)