Takım Çeliği Hurdası: 1.2344, 1.2379 ve Kalıphanede Ayrıştırma

Takım çeliği hurdası, kalıp, zımba, bıçak ve kesici takımlardan çıkan; krom, molibden, vanadyum ve bazen tungsten içeren alaşımlı çeliktir. Değeri, partinin tek bir kaliteden oluşup oluşmadığına ve sıradan demirden ne kadar iyi ayrıldığına bağlıdır. Kalıphanede 1.2344, 1.2379, 1.2738 ve HSS gibi kaliteleri ayrı biriktirmek, yapı çeliği plakaları, talaşı ve kaynak dolgulu parçaları ayırmak en doğru başlangıçtır.

Takım çeliğini sıradan demirden ayıran ne?

Yapı çeliği ve sıradan demir hurdası ağırlıklı olarak demir ve az miktarda karbondan oluşur. Takım çeliğinde ise sertlik, aşınma direnci ve sıcağa dayanım için alaşım elementleri eklenir. Çelikhane açısından bu elementler değerlidir; doğru kaliteye giren takım çeliği, yeni alaşım ekleme ihtiyacını azaltır.

Sorun şudur: takım çeliği dışarıdan sıradan çelikten ayırt edilmez. Aynı gri renktedir, mıknatısı tutar, ağırlığı benzerdir. Kalıphanede bir kalıp söküldüğünde bloklar, bağlama plakaları, kolonlar, pimler ve cıvatalar aynı kasaya atılırsa parti "karışık demir" haline gelir. Demir hurdasının sınıflarını demir hurda fiyatları sayfasında görebilirsiniz; takım çeliği bu sınıflardan ayrı değerlendirilir.

Kalıphanede en sık görülen kaliteler

Türkiye’de takım çelikleri çoğunlukla DIN malzeme numaralarıyla anılır. Kalıphanede en sık karşılaşılan kaliteler şunlardır:

Tablodaki kaliteler birbirine karıştığında da değer kaybı olur. Örneğin yüksek kromlu 1.2379 ile nikelli 1.2738 farklı çelik reçetelerine girer. Kaliteleri karışık bir partiyi alıcı ya analizle tek tek ayırır ya da en düşük ortak sınıftan hesaplar.

Kalıphanede ayrıştırma adımları

Ayrıştırmayı söküm anında yapmak, sonradan yığın içinde yapmaktan çok daha kolaydır. Pratikte şu sıra iyi çalışır:

1. Kaliteye göre kasa açın. En çok kullandığınız iki üç kalite için ayrı ve etiketli kasa veya palet ayırın. Diğer kaliteler için "takım çeliği, kalite belirsiz" kasası açın.
2. Kalıp söküldüğünde parçaları ayırın. Gözler, zımbalar, kesici kenarlar ve çekirdekler genellikle takım çeliğidir. Bağlama plakaları, alt ve üst tablalar çoğu zaman yapı çeliği veya C45 benzeri ıslah çeliğidir; bunları demir kasasına koyun.
3. Standart elemanları ayırın. Kolon, burç, yay, cıvata ve ejektör pimleri ayrı malzemelerden üretilir; bunları kalıp bloklarıyla karıştırmayın.
4. Talaşı bloktan ayırın. Takım çeliği talaşı ayrı ve kuru biriktirilir. Yağlı veya emülsiyonlu talaş ayrı bir sınıftır.
5. Kaynak dolgulu ve kaplamalı parçaları işaretleyin. Tamir kaynağı yapılmış veya yüzeyi kaplanmış kalıplar analizde farklı sonuç verebilir; bunları ayrı tutun.
6. Belgeyi saklayın. Malzeme sertifikası, sipariş kaydı veya kalıp üzerindeki kalite damgasının fotoğrafı, analiz ihtiyacını azaltır ve süreci hızlandırır.

HSS ve karbür takımları neden ayrı?

Kalıphane ve talaşlı imalat atölyelerinde takım çeliğinin yanında kesici takımlar da birikir. Bunlar iki ayrı dünyadır:

• HSS (yüksek hız çeliği): Tungsten ve molibden içeren bir çeliktir. Mıknatısı tutar. Takım çeliği ailesindendir ama ayrı biriktirilmelidir.
• Sert metal (karbür, vidya): Çelik değil, tungsten karbür ve kobalttan oluşan bir malzemedir. Çok ağırdır, mıknatısı zayıf tutar veya tutmaz. Değeri takım çeliğinden çok farklı bir seviyededir.

Karbür uçları ve takımları HSS veya takım çeliği kasasına atmak en pahalı hatalardan biridir. Ayrıntıları vidya ve karbür uç hurdası yazısında anlattık. Karbür ve tungsten fiyat satırlarını elmas, karbür ve tungsten hurda fiyatları sayfasında bulabilirsiniz. Genel tonaj kuralımızın istisnası olarak karbür ve tungsten gibi yüksek değerli hurdalarda küçük partileri de alıyoruz.

Kalite nasıl doğrulanır?

Kalıp üzerindeki damga veya sertifika her zaman bulunmaz. Bu durumda kullanılan yöntemler:

• XRF analizi: Krom, molibden, vanadyum, tungsten ve nikel oranını hızlıca gösterir. 1.2344 ile 1.2379’u veya 1.2738 ile 1.2311’i ayırmak için yeterlidir. Gerektiğinde yerinde XRF analiziyle kaliteyi netleştiriyoruz.
• Kıvılcım testi: Taşlamada çıkan kıvılcımın rengi ve şekli fikir verir, ancak deneyim ister ve tek başına kesin değildir.
• Kullanım yeri bilgisi: Kalıbın hangi iş için yapıldığı (alüminyum döküm, sac kesme, plastik enjeksiyon) kalite tahminini büyük ölçüde daraltır.

Analiz XRF ile yapıldığında karbon oranı ölçülmez; bu nedenle karbon farkıyla ayrılan kaliteler için kullanım bilgisi ve belge daha da önem kazanır.

Talaş, EDM artığı ve kırık parçalar

Kalıphanenin hurdası yalnızca bloklardan ibaret değildir. Freze ve torna tezgâhlarından çıkan talaş, tel erozyon artıkları, kırık zımbalar ve aşınmış bıçaklar da düzenli olarak birikir. Bunların her birinin ayrı ele alınması gerekir:

• Talaş: Takım çeliği talaşı, blok hurdaya göre daha fazla oksitlenir ve genellikle kesme sıvısıyla bulaşıktır. Kaliteye göre ayrı, kuru ve kapalı kapta biriktirilmesi değerini korur. Farklı kalitelerin talaşı karıştığında ayrıştırmak artık mümkün değildir.
• Tel erozyon parçaları: Erozyonla kesilmiş küçük parçalar ve çekirdekler genellikle kalitesi bilinen bloktan çıkar; bu bilgiyi kaybetmeden ilgili kaliteye eklenebilir. Erozyon telinin kendisi pirinç veya kaplamalı teldir ve takım çeliğine karışmamalıdır.
• Kırık zımba ve bıçaklar: Bunlar çoğunlukla soğuk iş çeliği veya HSS’dir. Küçük parçalar olduğu için kolayca kaybolur ya da yanlış kasaya gider; kapaklı küçük kaplarda tutmak işe yarar.
• Nitrürlenmiş veya kaplanmış parçalar: Yüzey işlemli pim ve kalıp elemanları ayrı tutulursa analizde sürpriz çıkmaz.

Yağlı talaş ve emülsiyon kalıntısı, tartımda nem ve yabancı madde kesintisi nedenidir. Talaşı süzdürmek veya santrifüjle yağını almak, hem değerlendirmeyi hem de depolama düzenini iyileştirir.

Fiyat neden listeden verilmiyor?

Takım çeliği, demir veya bakır gibi tek satırlık bir fiyat tablosuna sığmaz. Değer; kaliteye, alaşım elementlerinin oranına, partinin tek kaliteden oluşup oluşmadığına, parça boyutuna ve miktara göre değişir. Bu yüzden takım çeliğinde analiz ve kalite tespiti sonrası partiye özel yazılı teklif veriyoruz. Genel yaklaşımı takım çeliği hurda fiyatları sayfasında açıkladık.

Tartımda her kaliteyi ayrı tartıyor ve kantar fişinde brüt, dara ve net ağırlığı ayrı satırlarda gösteriyoruz. Ödeme tartım sonrası aynı gün EFT ile ve faturalı olarak yapılır.

Sık yapılan hatalar

• Bütün kalıbı tek parça hurdaya vermek: Takım çeliği gözler ile yapı çeliği plakalar birlikte tartıldığında yük karışık demir gibi değerlendirilebilir.
• Kaliteleri tek kasada toplamak: 1.2344, 1.2379 ve 1.2738 aynı kasaya girdiğinde ayrıştırma için analiz şart olur ve süreç uzar.
• Karbür uçları talaşa karıştırmak: Küçük ve ağır karbür parçalar talaş içinde kaybolur; hem değer kaybı hem ayıklama sorunu yaratır.
• Etiketsiz biriktirmek: Aylar sonra hangi bloğun hangi kaliteden olduğunu hatırlamak zordur. Basit bir boya kalemi işareti bile yeterlidir.
• Islak ve açık alanda bekletmek: Paslanan talaş ve bloklar hem ağırlık hem görünüm kaybeder.

Sürekli üretim yapan kalıphaneler için düzen

Düzenli kalıp yenileyen veya talaşlı imalat yapan işletmelerde hurda, her ay benzer kalite ve miktarlarda çıkar. Bu durumda tek seferlik satış yerine bir düzen kurmak işinizi kolaylaştırır: sabit kasa yerleri, kalite etiketleri, belirli aralıklarla toplama ve her toplamada sınıf bazlı raporlama. Bu yapıyı kurumsal hurda yönetimi kapsamında kuruyoruz. Sahada ayrıştırma desteğine ihtiyaç duyduğunuz durumlarda hurda toplama ve ayrıştırma hizmetinden yararlanabilirsiniz.

Biriken takım çeliği bloklarınızın fotoğraflarını, biliyorsanız kalite bilgisini ve yaklaşık tonajı teklif al sayfasından iletin; aynı iş günü içinde değerlendirip analiz ve toplama planını birlikte çıkaralım.

Kaynaklar

• BÖHLER W302 ISOBLOC (1.2344 / H13) ürün sayfası
• BÖHLER K110 (1.2379 / D2) ürün sayfası
• BÖHLER S600 (1.3343 / HSS) ürün sayfası