Alüminyum Talaşı ve Döküm Hurdası: Nem, Yağ ve Fire

Alüminyum talaşı, değerini en çok nem ve yağ oranına göre kaybeder; alüminyum döküm hurdası ise içindeki demir parçalar ve karışık alaşımlar nedeniyle. Talaşı süzüp kuru tutmak, döküm parçalardaki çelik burç ve vidaları ayırmak ve iki sınıfı birbirine karıştırmamak, tartımdaki kesintiyi ve ergitmedeki fireyi doğrudan azaltır. Bu yazıda her iki malzemenin sahada nasıl hazırlanacağını anlatıyoruz.

Talaş ile parça hurdası neden farklı?

Aynı alaşımdan çıkmış olsa bile talaş, katı parçadan farklı değerlendirilir. Sebebi yüzey alanıdır. İnce talaşın her bir parçası havayla temas eden geniş bir yüzeye sahiptir; ergitme sırasında bu yüzey hızla oksitlenir ve metalin bir kısmı curufa geçer. Buna ergitme firesi denir. Katı bir profil parçasında bu kayıp düşükken, ince ve kıvırcık talaşta belirgin şekilde yüksektir.

İkinci fark talaşın taşıdığı sıvıdır. CNC tezgâhından çıkan talaş, soğutma sıvısı (bor yağı emülsiyonu) ve kesme yağıyla ıslanmış halde gelir. Bu sıvı hem tartımda ağırlık gibi görünür hem de ergitmede sorun çıkarır.

Nem ve yağ neden kesinti sebebi?

Islak talaş tartıldığında, ödenen ağırlığın bir kısmı aslında sudur ve yağdır. Bu yüzden alıcı, talaşın nem ve yağ oranını tahmin edip ağırlıktan kesinti yapar. Kesintiyi azaltmanın tek yolu, talaşı tesiste süzmektir.

Daha önemli bir konu güvenliktir. Islak talaş ergitme fırınına girdiğinde, içindeki su anında buharlaşır ve sıvı metal sıçramasına yol açabilir. Bu nedenle dökümhaneler ıslak talaşı doğrudan fırına almaz; önce kurutur veya ayrı bir işlemden geçirir. Bu ek işlem de talaşın değerlendirmesine yansır.

Talaşı nasıl hazırlamalı?

1. Tezgâh altındaki talaş haznesini her malzeme değişiminde boşaltın; alüminyum talaşına çelik veya pirinç talaşı karışmasın.
2. Talaşı delikli kasalarda veya eğimli, süzgeçli konteynerlerde bekletip sıvının akmasını sağlayın.
3. Süzülen sıvıyı ayrı toplayın; atık yağlı sıvının yönetimi ayrı bir konudur ve çevre danışmanınızla birlikte planlanmalıdır.
4. Talaşı kapalı, üstü örtülü bir alanda saklayın; yağmur suyu süzme emeğini boşa çıkarır.
5. Farklı alaşım serilerinden çıkan talaşları mümkünse ayrı tutun.
6. Talaşın içine eldiven, bez, plastik parça ve çöp atılmasını engelleyin.
7. Biriken talaşı uzun süre bekletmeyin; nemli talaş zamanla oksitlenir ve topaklanır.

Hacmi yüksek tesislerde talaş santrifüjü veya briket presi kullanılabilir. Santrifüj sıvıyı büyük ölçüde ayırır, briket ise hem taşımayı kolaylaştırır hem de ergitmede oksitlenen yüzeyi azaltır. Bu yatırımın mantıklı olup olmadığı tamamen talaş hacminize bağlıdır.

Alaşım karışımı: talaşta görünmeyen sorun

Alüminyum tek bir malzeme değildir. 6000 serisi profil alaşımı, 7000 serisi yüksek dayanımlı alaşım ve silisyumlu döküm alaşımları ergitmede farklı ürünlere gider. Katı parçada alaşımı tanımak görece kolaydır; talaşta ise neredeyse imkânsızdır. Bu yüzden talaşın hangi malzemeden çıktığını kaydetmek ve farklı iş emirlerinin talaşını ayrı tutmak, sonradan yapılacak analizden çok daha ucuzdur. Alaşım serilerinin ayrıntılarını alüminyum alaşım serileri yazısında anlattık.

Döküm hurdası: neler girer?

Alüminyum döküm hurdası, kum, kokil veya basınçlı döküm yöntemiyle üretilmiş parçalardan oluşur. Bu parçaların çoğu silisyum ve bakır içeren döküm alaşımlarıdır; basınçlı dökümde en yaygın alaşımlardan biri EN AC-46000 (AlSi9Cu3(Fe)) kodlu alaşımdır. Sahada sık görülen döküm hurdaları şunlardır:

• Motor bloğu, silindir kapağı, şanzıman ve diferansiyel gövdesi
• Pompa ve kompresör gövdesi
• Elektrik motoru kapakları ve gövdeleri
• Dökümhane yollukları, besleyicileri ve hatalı parçalar
• Makine şaseleri ve braketler

Döküm parçaların üzerinde çoğu zaman döküm kodu, parça numarası veya üretici işareti bulunur; aynı parça numarasını taşıyan dökümleri bir arada tutmak, alaşım belirsizliğini azaltır. Jantlar da döküm alüminyumdur, ancak alaşımları ve temizlikleri nedeniyle genellikle ayrı sınıftan değerlendirilir. Döküm hurdası, profil ve levha gibi işlem görmüş (dövme) alüminyumla da aynı yüke girmemelidir.

Döküm hurdasında demir ve yabancı madde

Döküm parçaların değerini en çok düşüren şey içlerindeki çelik parçalardır:

• Silindir gömlekleri ve çelik burçlar
• Saplama, cıvata ve vidalar
• Rulman ve yatak
• Plastik kapak, conta ve hortum
• İçinde kalmış yağ ve kum

Mıknatıs testi burada çok işe yarar: alüminyum mıknatıs tutmaz, mıknatısın yapıştığı her nokta sökülmesi gereken bir çelik parçayı gösterir. Sökülemeyen gömülü çelik parçalı dökümleri ayrı bir kasada tutmak, temiz döküm yükünün değerini korur.

Döküm hurdasını boşaltma ve temizleme

Motor bloğu, şanzıman ve pompa gövdesi gibi parçaların içinde çoğu zaman yağ, soğutma sıvısı veya pompa akışkanı kalır. Bu sıvılar tartımda ağırlık olarak görünür ve kesintiye yol açar; ayrıca taşıma sırasında sızarak araç ve zemin kirliliğine neden olabilir. Parçaları göndermeden önce tahliye tapalarını açıp sıvıyı uygun kaplara boşaltmak, sonra bir süre süzülmeye bırakmak yeterlidir. Boşaltılan yağın ve soğutma sıvısının yönetimi için çevre danışmanınızla teyit edin.

Kum döküm parçalarda ise iç boşluklarda kalıp kumu kalabilir. Parçayı ters çevirip birkaç kez vurmak, kumun büyük kısmını döker. Plastik kapak, sensör, kablo demeti ve hortumları da sökmek gerekir; bunlar alüminyum değildir ve döküm yükünün değerlendirmesini düşürür.

Talaşın tartımında dikkat edilecekler

Talaşın tartımı katı hurdaya göre daha fazla tartışma çıkarır, çünkü nem ve yağ oranı göz kararıyla değerlendirilir. Bu belirsizliği azaltmak için birkaç basit önlem işe yarar. Talaşı tartımdan önce en az bir gün süzülmeye bırakın. Konteynerin dibinde biriken sıvıyı tahliye edin. Kuru ve ıslak talaşı aynı konteynerde birleştirmeyin. Tartım sırasında konteynerin farklı derinliklerinden birkaç avuç talaşı birlikte kontrol etmek, yüzeydeki kuru katmanın yanıltmasını önler. Kantar fişinde talaş ve döküm ayrı satırlarda yazılır; nem ve yağ kesintisi uygulanmışsa bunun gerekçesini tartım anında konuşmak, sonradan çıkacak soruları ortadan kaldırır.

Profil ve levha ile karıştırmayın

Tesislerde sık görülen bir hata, döküm parçalarla profil ve levha artıklarını aynı konteynere atmaktır. Profil ve levha, genellikle düşük silisyumlu dövme alaşımlardır ve döküm alaşımlarından daha değerli bir sınıfta değerlendirilir. Döküm parça ise yüksek silisyum ve bakır içerir. İkisi karıştığında, profil artıklarınız da döküm satırından hesaplanır. Ayırmak zor değildir: profil ve levha düzgün kesitli, ince cidarlı ve genellikle eloksallı veya boyalıdır; döküm parça ise kalın, pürüzlü yüzeyli ve karmaşık şekillidir.

Hızlı karşılaştırma

Fireyi azaltmak için tesis içi düzen

Fire ve kesinti büyük ölçüde tesiste verilen kararlarla belirlenir. Talaşı süzülmüş ve alaşıma göre ayrılmış halde, döküm parçaları ise çeliklerinden arındırılmış halde biriktirmek, hem tartımdaki kesintiyi hem de değerlendirmedeki belirsizliği azaltır. Biz her sınıfı ayrı tartıyor, kantar fişinde brüt, dara ve net olarak gösteriyoruz; alaşımdan emin olunamayan partilerde gerektiğinde XRF analizi yapıyoruz.

Alüminyum sınıflarının genel tanıtımı alüminyum hurda türleri sayfasında, güncel değerlendirme satırları ise alüminyum hurda fiyatları sayfasında. Düzenli talaş ve döküm hurdası çıkan tesislerde ayrıştırmayı kaynağında kurmak için hurda toplama ve ayrıştırma hizmetimiz, birden fazla tesis veya sabit çıkış takvimi olan işletmeler için ise kurumsal hurda yönetimi modelimiz uygundur. Toplama periyodunu sözleşmeye bağlamak isterseniz düzenli hurda toplama sözleşmesi yazısı yol gösterir.

Talaş konteynerinizin ve döküm kasalarınızın birer fotoğrafını, aylık yaklaşık çıkışla birlikte gönderin; süzme ve ayırma düzeninizi de değerlendirerek dönüş yapalım: teklif al.