Düzenli Hurda Toplama Sözleşmesi: Fiyatlama ve Raporlama

Düzenli hurda toplama sözleşmesi, üretimden sürekli hurda çıkan bir işletme ile alıcı arasında ne zaman toplanacağını, nasıl fiyatlanacağını, nasıl tartılıp ödeneceğini ve nasıl raporlanacağını önceden belirleyen çerçeve anlaşmadır. İyi bir sözleşmede fiyat tek bir rakama değil açık bir yönteme bağlanır, toplama takvime değil biriken miktara göre tetiklenir ve her ay sınıf bazında bir tonaj raporu üretilir.

Kimler için uygun?

Her ay benzer türde hurda çıkaran işletmeler için uygundur: CNC atölyeleri ve talaşlı imalat yapanlar, sac işleme ve kaynaklı imalat tesisleri, alüminyum profil işleyenler, kablo ve pano üreticileri, bakım atölyesi olan lojistik ve tesis yönetimi şirketleri. Tek seferlik bir söküm veya depo boşaltma ise sözleşmeden çok proje bazlı çalışmaya uygundur.

Fiyatlama modelleri

Sözleşmenin en önemli maddesi fiyatın nasıl belirleneceğidir. Sık kullanılan dört model vardır:

Endeksli modelde formülün hangi referansa, hangi güne veya hangi döneme ait ortalamaya bağlanacağı yazılmalıdır. Örneğin bakırda LME fiyatı ve TCMB kuru referans alınabilir; bu göstergelerin nasıl okunduğunu LME bakır fiyatı nasıl takip edilir yazısında anlattık. Sabit fiyatlı modelde ise piyasa belirgin biçimde hareket ettiğinde fiyatın nasıl yeniden konuşulacağı bir madde olarak eklenmelidir.

Güncel sınıf fiyatlarını izlemek için alüminyum hurda fiyatları sayfasına bakabilirsiniz.

Endeksli fiyatta formül nasıl yazılır?

Endeksli model kâğıt üzerinde en adil yöntemdir, ancak formül eksik yazılırsa en çok tartışma çıkaran yöntem de olabilir. Formülde şu dört unsur açık olmalıdır:

• Referans fiyat: Hangi borsa, hangi fiyat türü (örneğin cash veya resmi fiyat) ve hangi kaynaktan alınacağı.
• Referans tarih: Tartım günü mü, tartımdan önceki iş günü mü, yoksa bir önceki ayın ortalaması mı.
• Kur: Hangi kurumun hangi kuru (alış veya satış) ve hangi güne ait olduğu.
• Sınıf katsayısı: Her malzeme sınıfının referansa göre nasıl fiyatlanacağı. Bu katsayı sınıfın niteliğine ve işleme maliyetine göre taraflarca belirlenir.

Katsayının sabit kalacağı süre ve hangi koşulda yeniden görüşüleceği de sözleşmeye girmelidir. Örneğin sahadaki ayrıştırma bozulup bir sınıfın içine yabancı malzeme karışmaya başlarsa katsayının da değişmesi doğaldır.

Sahadaki sorumluluklar

Sözleşme yalnızca fiyat ve tartımı değil, sahada kimin ne yapacağını da tanımlamalıdır:

• Ayrıştırma: Üretimden çıkan hurdanın doğru konteynere atılması genellikle işletmenin sorumluluğundadır. Hangi sınıfın hangi kaba gideceğini gösteren etiketler ve kısa bir personel bilgilendirmesi işin büyük kısmını çözer.
• Konteynerin değişimi: Dolu konteynerin alınıp boşunun bırakılması alıcının sorumluluğundadır. Değişimin hangi saatlerde yapılacağı ve araç güzergâhı yazılmalıdır.
• Tehlikeli kalemler: Akü, yağ varili veya kimyasal kap gibi kalemler hurda konteynerine atılmamalıdır. Bu kalemlerin ayrı yönetileceği sözleşmede açıkça belirtilir.

Toplama tetikleyicisi: takvim mi, miktar mı?

"Her ayın ilk haftası" gibi takvime bağlı toplama, bazı aylarda yarı boş araç, bazı aylarda taşan konteyner demektir. Daha verimli yöntem, toplamayı biriken miktara bağlamaktır: konteyner dolduğunda veya bir sınıf belirli bir tonaja ulaştığında toplama çağrılır.

Biz genel kural olarak tonajlı alım yaparız; daha küçük partiler biriktirilip ton düzeyine ulaştığında alınır. Karbür, vidya ve tungsten gibi yüksek değerli hurdalarda ise küçük partiler de alınabilir. Sözleşmede bu eşiklerin sınıf bazında yazılması, iki tarafın da planlamasını kolaylaştırır.

Konteyner ve saha düzeni

Düzenli toplamanın verimi büyük ölçüde sahadaki ayrıştırmaya bağlıdır. Her ana sınıf için ayrı konteyner veya ayrı alan ayrılması, toplama günü ayıklama ihtiyacını ortadan kaldırır.

• Demir ve çelik için açık üstlü, büyük hacimli konteyner
• Alüminyum ve bakır için daha küçük, kapalı veya kilitli kaplar
• Talaş için sızdırmaz, yağın toplanabileceği kaplar
• Kablo için tipine göre ayrı torba veya kasa

Konteyner tipini ve boyutunu seçerken nelere bakılacağını hurda konteyneri seçimi yazısında, konteyner hizmetini konteyner alım satımı sayfasında anlattık.

Sözleşmede bulunması gereken maddeler

1. Kapsam: Hangi malzeme sınıfları sözleşmeye dahil, hangileri hariç (örneğin tehlikeli atıklar).
2. Sınıf tanımları: Her sınıfın nasıl tanımlandığı ve karışık malzemede ne yapılacağı.
3. Fiyatlama yöntemi: Model, referans, güncelleme sıklığı ve yeniden görüşme koşulu.
4. Toplama tetikleyicisi: Miktar eşikleri, çağrı yöntemi ve azami dönüş süresi.
5. Tartım: Tartım yeri, her sınıfın ayrı tartılması, kesinti kuralları.
6. Ödeme ve fatura: Ödeme zamanı, yöntemi ve fatura düzeni.
7. Saha ve İSG kuralları: Giriş, KKD, araç güzergâhı, çalışma saatleri.
8. Raporlama: Rapor sıklığı, içerik ve formatı.
9. Süre ve fesih: Sözleşme süresi, yenileme ve fesih bildirimi.

Raporlama: ayda bir hangi veriler gelmeli?

Raporlama, düzenli sözleşmeyi tek seferlik satıştan ayıran asıl değerdir. Aylık raporda şu bilgiler bulunmalıdır:

• Toplama tarihleri ve her toplamada çıkan sınıflar
• Her sınıf için toplam net ağırlık
• Her tartımın kantar fişi numarası
• Fatura numaraları ve tutarları
• Varsa kesintiler ve nedenleri

Bu veriler hem satın alma ve muhasebe mutabakatını hem de çevre görevlisinin yıllık atık beyanını kolaylaştırır. Fiş, fatura ve irsaliye eşleşmesini kantar fişi yazımızda, atık kayıtlarıyla bağlantısını fabrika atık yönetimi ve hurda yazısında ele aldık.

Performansı nasıl izlersiniz?

Birkaç basit gösterge yeterlidir:

• Çağrıdan toplamaya geçen süre: Konteyner dolduktan sonra ne kadar bekledi?
• Sınıf payları: Değerli sınıfların toplam içindeki payı artıyor mu, azalıyor mu? Azalma, sahada ayrıştırmanın bozulduğuna işaret edebilir.
• Kesinti sıklığı: Hangi sınıfta, hangi nedenle kesinti uygulanıyor?
• Belge eksikliği: Fişi veya faturası eksik kalan toplama var mı?

Üç ayda bir bu göstergeleri alıcıyla birlikte gözden geçirmek, fiyat görüşmesini de veriye dayandırır.

Başlamadan önce: deneme dönemi

Uzun süreli bir sözleşmeyi doğrudan imzalamak yerine birkaç aylık bir deneme dönemiyle başlamak iki taraf için de faydalıdır. Bu dönemde:

• Gerçek aylık tonaj ve sınıf dağılımı ortaya çıkar; tahmin edilen değerlerle karşılaştırılır.
• Konteyner sayısı ve boyutunun yeterli olup olmadığı görülür.
• Çağrıdan toplamaya geçen süre ve tartım düzeni sınanır.
• Raporların formatı muhasebe ve çevre ekibinin ihtiyacına göre düzeltilir.

Deneme döneminin sonunda fiyatlama modeli, toplama eşikleri ve raporlama maddeleri gerçek verilere göre güncellenir ve asıl sözleşmeye geçilir. Bu yaklaşım, sözleşmenin masa başında değil sahada test edilmiş koşullara dayanmasını sağlar. Deneme dönemi boyunca her toplamanın fişini ve fotoğrafını saklamak, dönem sonunda yapılacak değerlendirmeyi somut verilere dayandırır. Sınıf dağılımında beklenmedik bir sonuç çıkarsa, örneğin talaşın içinde paslanmaz payının yüksek olduğu anlaşılırsa, ayrı bir konteyner açmak gibi küçük bir değişiklik getiriyi belirgin biçimde değiştirebilir.

Bizimle düzenli çalışma

Kurumsal müşterilerimizle her sınıfı ayrı tartar, her tartımda brüt, dara ve neti gösteren kantar fişi düzenler, gerektiğinde XRF analiz yaparız. Ödeme tartımdan sonra aynı gün EFT ile, faturalı olarak yapılır. İstanbul'un iki yakasında çalışıyor, Kocaeli ve Tekirdağ'da proje bazlı hizmet veriyoruz. Çalışma modelini kurumsal hurda yönetimi sayfasında anlattık.

Düzenli toplama için bir çerçeve kurmak istiyorsanız, aylık çıkan sınıfları, yaklaşık tonajı ve sahanın birkaç fotoğrafını teklif al sayfasından paylaşın; fiyatlama modelini ve toplama eşiklerini birlikte belirleyelim.