Kantar Fişi Nasıl Okunur? Brüt, Dara, Net ve Kesinti

Kantar fişinde brüt ağırlık yüklü aracın, dara boş aracın (veya ambalajın) ağırlığıdır; net ağırlık brütten daranın çıkarılmasıyla bulunur. Malzemede yağ, nem, plastik veya yabancı madde nedeniyle kesinti uygulanıyorsa, bu ayrı bir satırda nedeniyle birlikte yazılır ve faturaya kesinti sonrası net yansır. Fişi okurken bu dört satırın yanında plaka, tarih ve saat, malzeme sınıfı ve kantar bilgisini kontrol etmek yeterlidir.

Kantar fişinde hangi alanlar bulunur?

Kantar yazılımları farklı görünümde fiş üretse de temel alanlar aynıdır:

• Fiş numarası: Her tartımın tekil kaydıdır; fatura ve irsaliye ile eşleştirmede kullanılır.
• Tarih ve saat: Birinci ve ikinci tartımın ayrı ayrı saatleri yazar.
• Araç plakası ve sürücü: Hangi aracın tartıldığını gösterir.
• Firma bilgisi: Satıcı ve alıcı unvanı.
• Malzeme: Tartılan sınıf. "Hurda" yerine "DKP", "ekstra demir", "soyma bakır" gibi sınıf adı yazılmalıdır.
• Birinci tartım ve ikinci tartım: Aracın girişte ve çıkışta tartılan ağırlıkları.
• Brüt, dara, net: Hesaplanan değerler.
• Kesinti: Varsa miktarı ve nedeni.
• Operatör ve kantar bilgisi: Tartımı yapan kişi ve kantarın kimliği.

Brüt, dara ve net nasıl hesaplanır?

Hurda alımında araç genellikle iki kez tartılır. Satıcının tesisine boş gelip dolu çıkan bir araçta birinci tartım dara, ikinci tartım brüttür. Dolu gelip boş çıkan bir araçta sıra terstir. Hangi sırayla yapılırsa yapılsın hesap aynıdır:

Net ağırlık = Brüt ağırlık − Dara

Örnek bir demir sevkiyatı:

Bu örnekteki değerler yalnızca hesabı göstermek içindir. Önemli olan, kesintinin ayrı bir satırda ve nedeniyle birlikte görünmesidir. Kesinti net ağırlığın içine sessizce eritildiğinde sonradan kontrol etmek mümkün olmaz.

Ara tartım: bir araçta birden fazla sınıf

Aynı araca iki farklı sınıf yükleniyorsa her sınıfın ağırlığını ayrı görmek için ara tartım yapılır. Araç önce boş tartılır, birinci sınıf yüklenip tartılır, ardından ikinci sınıf yüklenip tekrar tartılır. Her ara fark bir sınıfın net ağırlığıdır.

Bu yöntem özellikle bakır ve kablo gibi yüksek değerli kalemlerin demirle aynı araca yüklendiği durumlarda önemlidir. Sınıfları tek bir net ağırlıkta toplamak, değerli malzemenin düşük sınıf üzerinden hesaplanmasına yol açar. Karışık hurdanın nasıl değerlendirildiğini demir hurdası türleri sayfasında da anlattık.

Kesinti ne zaman uygulanır?

Kesinti, malzemenin içinde ya da üzerinde satışa konu olmayan bir ağırlık bulunduğunda uygulanır. En sık nedenler şunlardır:

• Talaşta kesme yağı veya emülsiyon
• Malzemeye yapışık toprak, beton veya kum
• Bakır veya kabloda plastik, kauçuk veya bant
• Torba, palet, big bag gibi ambalaj
• Islak malzemede su

Kesintinin iki sağlıklı yolu vardır: ambalaj gibi ayrılabilen kalemlerde ambalajın ayrıca tartılıp daraya eklenmesi, ayrılamayan kalemlerde ise tarafların tartımda birlikte belirlediği bir kesintinin fişe yazılması. Her iki durumda da kesintinin kaynağı görünür olmalıdır. Bakırda oksit ve kaplama farkını bakır hurdası türleri sayfasında ele aldık.

Dara nasıl belirlenir?

Dara her zaman aracın kendisi değildir. Hurdanın içinde bulunduğu her şey, satışa konu değilse daraya eklenir:

• Araç darası: Aracın boş ağırlığı. En güvenilir yöntem aynı gün, aynı kantarda tartılmasıdır. Ruhsattaki veya önceki bir fişteki boş ağırlık, yakıt, sürücü ve ekipman farkı nedeniyle yanıltıcı olabilir.
• Konteyner darası: Malzeme konteynerle tartılıyorsa konteynerin boş ağırlığı ayrıca bilinmelidir. Konteyner üzerine yazılı ağırlık zamanla değişebilir; şüphe varsa boş konteyner ayrıca tartılır.
• Ambalaj darası: Palet, big bag, varil veya kasa. Az sayıda ve standart ambalajlarda birkaç tanesinin tartılıp ortalama alınması pratik bir yoldur; yöntem fişe veya tutanağa yazılır.

Aracın tartım sırasında kantar platformuna tam oturması, sürücünün araçta kalıp kalmayacağı gibi konular da sonucu etkiler. Bu yüzden iki tartımın aynı koşullarda yapılması gerekir: sürücü birinci tartımda araçtaysa ikincide de araçta olmalıdır.

Fişte dikkat edilecek uyarı işaretleri

Aşağıdaki durumlardan biriyle karşılaşırsanız fişi imzalamadan önce açıklama isteyin:

• Dara ile brüt arasında çok kısa ya da çok uzun bir süre geçmesi
• Fişte plaka yazılmaması veya farklı bir plakanın görünmesi
• Malzeme satırında yalnızca "hurda" yazması
• Kesintinin miktar olarak görünüp nedeninin yazılmaması
• Elle düzeltilmiş veya üzeri çizilmiş değerler

Bu işaretler her zaman bir sorun olduğu anlamına gelmez, ancak sonradan mutabakat yaparken soru doğurur. Yerinde açıklığa kavuşturmak her iki taraf için de kolaydır.

Kantarın kendisi: muayene ve damga

Ticari tartımda kullanılan tartı aletleri yasal metroloji kapsamındadır. 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu ve buna bağlı yönetmelikler, ticari amaçla kullanılan ölçü ve tartı aletlerinin muayene edilip damgalanmasını düzenler. Periyodik muayeneler Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının il teşkilatı veya yetkilendirdiği muayene servisleri tarafından yapılır.

Pratikte yapmanız gereken basittir: tartımın yapılacağı kantarın muayene tarihini ve damgasının geçerli olup olmadığını kantar işletmesine sorun. Muayene periyodu ve ayrıntılar kantar tipine göre değişebileceği için kesin bilgiyi kantar işletmesinden ve ilgili il müdürlüğünden teyit edin. Kendi tesisinizde kantar varsa muayene kayıtlarını dosyalamak, ileride bir tartım sonucu sorgulandığında işinizi kolaylaştırır.

Kendi kantarınız yoksa

Pek çok fabrika ve atölyenin kendi kantarı yoktur. Bu durumda tartım için iki yol vardır: alıcının kantarı veya üçüncü taraf bir kantar. Hangisi seçilirse seçilsin şu noktalar önceden konuşulmalıdır:

• Satıcı tarafından birinin tartımda bulunup bulunamayacağı veya tartımın canlı olarak paylaşılıp paylaşılmayacağı
• Fişin hangi yolla ve ne zaman iletileceği
• Aracın sahadan çıkışından kantara varışına kadar yükün değişmeyeceğinin nasıl güvenceye alınacağı, örneğin yük fotoğrafı
• Birden fazla sınıf aynı araçtaysa ara tartımın nasıl yapılacağı

Yük çıkış öncesi fotoğraflanır ve irsaliyeye tahmini miktar yazılırsa, kantar sonucuyla karşılaştırmak için bir dayanak oluşur. Düzenli satış yapan işletmeler, geçmiş fişlerden her sınıf için ortalama araç yükünü de bir tabloda tutabilir. Beklenenden belirgin biçimde farklı bir net ağırlık geldiğinde bu tablo, sorunun yüklemede mi, sınıf tanımında mı, yoksa tartımda mı olduğunu bulmayı kolaylaştırır.

Kantar fişini kontrol etmenin adımları

1. Fişteki plakanın sahadan çıkan araçla aynı olduğunu kontrol edin.
2. Malzeme satırında sınıf adının doğru yazıldığına bakın.
3. Brüt ve daranın hangi tartıma ait olduğunu saatlerden doğrulayın.
4. Net ağırlığı brütten darayı çıkararak kendiniz hesaplayın.
5. Kesinti varsa nedeninin ve miktarının yazılı olduğunu görün.
6. Fiş numarasını irsaliye ve faturayla eşleştirerek dosyalayın.

Fiş, irsaliye ve fatura arasındaki ilişki

İrsaliyedeki miktar çoğu zaman yükleme anında tahmindir; kesin miktar kantarda belirlenir ve faturaya kantar fişindeki net yansır. Bu nedenle üç belgenin birbirine fiş numarası ve tarih üzerinden bağlanması, muhasebe mutabakatını kolaylaştırır. Belge düzeninin tamamını hurda satışında belgeler rehberinde anlattık. İhale yoluyla satış yapıyorsanız kesinti kuralını şartnameye yazmak için hurda satış ihalesi yazısına bakabilirsiniz.

Bizde tartım nasıl yapılır?

Her malzeme sınıfını ayrı tartarız ve her tartım için brüt, dara ve neti gösteren kantar fişi düzenleriz. Kesinti gerekiyorsa nedenini sizinle tartımda konuşur ve fişe yazarız; alaşımdan emin olunamayan kalemlerde XRF analizle sınıfı doğrularız. Ödeme tartımdan sonra aynı gün EFT ile, faturalı yapılır. Hizmetin kapsamını hurda alımı sayfasında bulabilirsiniz.

Tartıma hazır bir partiniz varsa, fotoğraflarını ve yaklaşık tonajını teklif al sayfasından iletin; malzeme sınıflarını birlikte netleştirip tartım gününü planlayalım.

Kaynaklar

• 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu (mevzuat.gov.tr)