Hurda Fiyatlarını Etkileyen 7 Faktör: Borsadan Kantara

Hurda fiyatını yedi etken belirler: (1) LME gibi uluslararası borsa fiyatı veya çelikhane alım fiyatı, (2) dolar kuru, (3) malzemenin saflık sınıfı, (4) yabancı madde ve fire oranı, (5) miktar, (6) nakliye ve yükleme koşulları, (7) KDV ve belge durumu. İlk ikisi genel seviyeyi, diğerleri sizin malzemenizin o seviyedeki yerini belirler.

1. Uluslararası borsa ve çelikhane fiyatları

Bakır, alüminyum, nikel, çinko ve kurşun gibi demir dışı metallerin referans fiyatları başta Londra Metal Borsası (LME) olmak üzere uluslararası piyasalarda, ton başına dolar cinsinden oluşur. Bu fiyatlar küresel arz-talep dengesine, büyük ekonomilerin büyüme beklentilerine, enerji maliyetlerine ve borsa stoklarına göre gün içinde bile değişir. Hurda metal sonunda eritilip yeniden kullanıldığı için birincil metalin fiyatından bağımsız düşünülemez: borsa yükseldiğinde hurda talebi ve fiyatı genellikle yükselir, düştüğünde geriler.

Demir ve çelik için farklı bir dinamik

Demir hurdası için bakırdaki gibi merkezi bir borsa yoktur; belirleyici olan çelikhanelerin alım fiyatları ve uluslararası hurda ticaretidir. Bu noktada Türkiye’nin konumu özeldir. Geri dönüşüm sektörünün uluslararası birliği BIR’in raporuna göre Türkiye 2024’te yaklaşık 20 milyon ton hurda ithal ederek dünyanın en büyük hurda çelik ithalatçısı oldu ve ham çelik üretiminin yaklaşık yüzde 70’i elektrik ark ocaklarında gerçekleşti. Bu yüzden ABD ve Avrupa’dan gelen deniz aşırı hurdanın fiyatı, navlun ve kur, yurt içindeki demir hurdası fiyatına doğrudan yansır. İnşaat demiri talebi ve inşaat sezonu da çelikhanelerin hurda iştahını etkiler.

2. Döviz kuru

Uluslararası metal fiyatları dolar bazında oluştuğu için borsa fiyatı sabit kalsa bile dolar kurundaki değişim Türk lirası cinsinden hurda fiyatını değiştirir. Borsa ve kur aynı yönde hareket ettiğinde değişim daha belirgin hissedilir; ters yönde hareket ettiğinde birbirini kısmen dengeleyebilir. Kurun günlük seyrini TCMB’nin yayımladığı gösterge niteliğindeki kurlardan izleyebilirsiniz.

3. Malzemenin saflığı ve sınıfı

Piyasa koşulları bir metalin genel fiyat seviyesini belirler; o seviyenin içinde sizin malzemenizin nerede duracağını saflık belirler. Soyma bakır ile yanık bakır, 316 ile 430 paslanmaz ya da boyasız profil ile plastikli profil arasındaki fark bu yüzden oluşur.

Sınıfların nasıl tanındığını hurda türleri rehberlerimizde malzeme malzeme anlattık.

4. Yabancı madde ve fire

Yükün içindeki metal olmayan her madde ergitmede fire demektir. Plastik, ahşap, toprak, beton, yağ ve nem tartıda ağırlık olarak görünür ama metal vermez. Bu yüzden yabancı madde oranı yüksek yüklerde ya kesinti uygulanır ya da malzeme daha alt bir satırdan hesaplanır. Kesinti varsa oranının tartımdan önce konuşulması ve belgeye yazılması sağlıklı bir uygulamadır.

5. Miktar

Hurda alımında araç, ekip, yakıt ve zaman gibi sabit maliyetler vardır. Bu maliyetler küçük partilerde kilo başına yüksek, büyük partilerde düşük kalır. Bu yüzden tonajlı ve düzenli çıkışlarda, örneğin her hafta pres artığı veren bir üretim tesisinde ya da etap etap demir çıkan bir şantiyede, birim fiyat genellikle daha olumlu hesaplanır. Etki, birim değeri düşük malzemelerde (demir, kağıt, plastik) çok daha belirgindir; bakır gibi değerli metallerde daha küçük partiler de anlamlı bir tutar oluşturur.

Bu noktada çalışma modelimizi de belirtelim: yalnızca işletmelerle, yani fabrikalar, sanayi siteleri, şantiyeler, depolar ve tesis yönetimleriyle, toplu ve endüstriyel miktarlarda çalışıyoruz. Evlerden ya da bireylerden çıkan küçük miktarlar için hizmet veremiyoruz.

6. Nakliye ve yükleme koşulları

Adresin mesafesi, araç erişimi, yükleme için vinç veya forklift gerekip gerekmediği, malzemenin kesim gerektirip gerektirmediği ve trafik koşulları maliyeti doğrudan etkiler. Bir iş merkezinin bodrum katındaki teknik hacimden sökülecek bakır boru ile bir fabrikanın rampasında bekleyen balyalı sac aynı birim maliyetle taşınmaz. Nakliyenin fiyata dahil olup olmadığı teklifte açıkça yazılmalıdır.

7. KDV ve belge durumu

Hurda satışlarında teklifin KDV açısından nasıl kurulduğu fiyat karşılaştırmasını doğrudan etkiler. KDV Kanunu md. 1’e göre KDV ticari, sınai, zirai veya mesleki faaliyet kapsamındaki teslimlerde doğar; bir üretim tesisinin, müteahhidin veya deponun hurda satışı bu kapsamdadır. İşletmelerin metal, plastik, lastik, kauçuk, kâğıt ve cam hurda ve atık teslimleri ise KDV Kanunu md. 17/4-g uyarınca KDV’den istisnadır. Satıcı istisnadan yazılı olarak vazgeçebilir; bu durumda KDV Genel Uygulama Tebliği’ne göre KDV mükellefi alıcı, hesaplanan KDV’nin 10’da 7’si oranında tevkifat yapar. Hurdadan elde edilen hammaddelerin teslimi ise istisna kapsamında değildir ve ayrı bir tevkifat oranına tabidir.

İşletmeler arası hurda satışında fatura, sevk irsaliyesi veya e-irsaliye ve kantar fişi düzenlenir; tehlikeli atık niteliğindeki kalemlerde atık mevzuatının takip belgeleri de devreye girer. İki teklifi karşılaştırırken birinin istisnalı, diğerinin istisnadan vazgeçilmiş varsayımla hazırlanıp hazırlanmadığına bakmak gerekir. Hangi belgenin ne zaman gerektiğini hurda satarken gereken belgeler yazısında ayrıntılı anlattık. Bu bölüm genel bilgilendirme niteliğindedir; kurumsal satışlarda mali müşavirinizle teyit etmenizi öneririz.

Fiyat listesini nasıl okumalı?

Fiyat listeleri standart kalitedeki malzeme için referans değer sunar. Listemizi okurken şu sütunlara dikkat edin:

• Ürün: Satırdaki sınıfın sizin malzemenizle gerçekten örtüştüğünü kontrol edin.
• Fiyat: Değerin kilogram başına mı ton başına mı olduğuna bakın.
• Değişim: Bir önceki güncellemeye göre yüzde farkı gösterir; kısa vadeli yönü anlamanızı sağlar.
• Güncelleme: Metal fiyatları hızlı değişir; tarih, değerin ne kadar taze olduğunu gösterir.

Tablonun altındaki not satırı ise KDV, nakliye ve kalite koşullarını özetler.

Listedeki rakam bir başlangıç noktasıdır; kesin tutar tartım ve kalite kontrolünden sonra belirlenir.

İşletme olarak neyi kontrol edebilirsiniz?

Borsa ve kur işletmenizin kontrolünde değildir; ancak yedi etkenin dördü büyük ölçüde üretim, satın alma veya tesis yönetimi ekiplerinin elindedir:

1. Artığı oluştuğu hatta türlerine ve sınıflarına göre ayırmak
2. Palet, ambalaj, toprak gibi yabancı maddeleri hurda kasasına sokmamak
3. Kasaları kuru, üstü örtülü ve düzenli bir alanda tutmak
4. Toplama sıklığını depolama alanına ve çıkış hızına göre planlamak
5. Yükleme noktasını, forklift veya vinç ihtiyacını ve araç erişimini önceden hazırlamak

Dönemsel etkiler

Hurda piyasası bazı dönemlerde kendine özgü dalgalanmalar gösterir. İnşaat sezonunda demir ve çelik talebi artabilir; yıl sonu ve bayram dönemlerinde bazı tesislerin üretimi yavaşlayabilir. Uluslararası ticarette navlun maliyetleri, ihracat ve ithalat düzenlemeleri ile büyük ekonomilerdeki talep değişimleri de fiyatlara yansır. Bu etkiler önceden kesin tahmin edilemeyeceği için listeyi düzenli takip etmek ve teklif anındaki değeri teyit etmek en sağlıklı yaklaşımdır.

Metal metal: hangi etken nerede ağır basar?

Yedi etkenin ağırlığı her metalde aynı değildir. Fiyat listesine bakarken hangi etkenin öne çıktığını bilmek, değişimi yorumlamayı kolaylaştırır.

Bakır ve kablo

Bakırda borsa ve kur belirleyicidir; LME bakır fiyatındaki küçük bir hareket bile listeye hızla yansır. Sınıflar arasındaki fark ise saflıktan gelir: soyma, lama, boru, yanık ve talaş arasındaki basamakları oksit, lehim, kalay ve yağ belirler. Kablo hurdasında buna randıman eklenir; aynı bakır fiyatında NYA ile data kablosunun değeri arasında büyük fark oluşur.

Alüminyum

Alüminyumda borsa ve kurun yanında alaşım ailesi belirleyicidir. Saf kablo alüminyumu ve tek seriden gelen profil üstte, iki alaşımlı ince kutu ve silisyumlu döküm aşağıdadır. Boya, plastik ısı bariyeri ve çelik vida en yaygın kesinti nedenleridir.

Paslanmaz (krom) ve nikel

Paslanmaz hurdanın fiyatı en çok nikel fiyatına bağlıdır ve nikel oynak bir metaldir. Bu yüzden 304 ve 316 satırları bazen kısa sürede belirgin şekilde değişebilir. Nikel içermeyen 430 ise bu oynaklıktan çok daha az etkilenir. Kalite tespiti burada fiyatın kendisi kadar önemlidir.

Demir ve çelik

Demirde borsa yerine çelikhane talebi ve ithal hurda fiyatı belirleyicidir. Birim değeri düşük olduğu için miktar ve nakliye, demirde diğer metallere göre çok daha büyük pay alır. Beton, toprak ve kaplama ise sınıf düşüşünün başlıca nedenleridir.

Kağıt ve plastik

Kağıt-kartonda kağıt fabrikalarının hammadde talebi, plastikte birincil polimer ve petrol fiyatları genel seviyeyi belirler. Bu malzemelerde nem, temizlik ve balya fiyatı metallere göre çok daha fazla etkiler; ıslak karton ya da karışık plastik kolayca alt satıra düşer.

Bir değişimi okumak: değişkenli örnek

Borsa ile kurun birlikte nasıl etki ettiğini basit bir örnekle görelim. Bir metalin borsa fiyatı yüzde b oranında, dolar kuru yüzde k oranında değişsin. Diğer her şey sabitken, Türk lirası cinsinden referans değer yaklaşık (1 + b) × (1 + k) − 1 oranında değişir. Örneğin borsa yüzde 2 artar, kur yüzde 1 artarsa referans değer yaklaşık yüzde 3 artar; borsa yüzde 2 düşer, kur yüzde 1 artarsa değişim yaklaşık yüzde 1 düşüştür. Listedeki Değişim sütununu okurken bu iki etkenin birlikte hareket ettiğini hatırlamak, değişimin nedenini anlamayı kolaylaştırır.

Neden iki alıcı farklı fiyat verir?

Aynı gün aynı malzeme için farklı fiyatlar duymak olağandır. Bunun birkaç meşru nedeni vardır: alıcıların malzemeyi sattıkları tesisler ve sözleşme koşulları farklıdır; fiyatın KDV ve nakliye dahil mi hariç mi verildiği değişir; bir alıcı yerinde ayrıştırma yaparken diğeri karışık yük fiyatı verebilir. Karşılaştırma yaparken aynı sınıf tanımını, aynı birimi ve aynı koşulları (nakliye, KDV, kesinti) karşılaştırdığınızdan emin olun.

Etkenleri birlikte okumak

Hurda fiyatı küresel piyasa ile yerel koşulların kesiştiği noktada oluşur. Borsa, çelikhane talebi ve kur genel seviyeyi belirlerken saflık, temizlik, miktar ve lojistik sizin malzemenizin o seviyedeki yerini belirler. Güncel referans değerler için güncel hurda fiyatları sayfasına, malzeme bazında ayrıntı için hurda bakır fiyatı ve demir hurda fiyatları listelerine bakabilirsiniz. İşletmelerden yerinde alım ve tartım sürecini hurda alımı sayfasında, düzenli toplama modelini kurumsal hurda yönetimi sayfasında anlattık.

Kaynaklar

• BIR, World Steel Recycling in Figures 2020–2024
• TCMB, gösterge niteliğindeki döviz kurları
• 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• KDV Genel Uygulama Tebliği, 2026 güncel metin (GİB)